MAAND VAN DE SCHEPPING - 2

 MAAND VAN DE SCHEPPING - 2

 (Vervolg)

TEGENSTEMMEN

Prachtig,  die houding. 
Maar daarbij blijft het waar, dat er veel zaken zijn waar ik zélf rechtstreeks weinig aan kan doen. De bekende fabrikanten en olieproducenten, de grote politiek, de dominerende economische belangen, de verwoestende oorlogen, het aarzelende klimaatbeleid.
En ik ben eerlijk gezegd ook sceptisch wanneer iemand zegt: Alle kleine beetjes helpen. Je zult het uiteindelijke resultaat misschien nooit zien, maar je kleine bijdrage heeft uiteindelijk tóch effect.
Is dat echt zo?
Ik weet het niet.
Ik heb daar, verstandelijk, geen sluitend antwoord op.
Kan ik die onduidelijkheid uithouden ?
Kan ik het met die onzekerheid tóch verder of werkt ze alleen verlammend ?

IETS ERVÁREN

Wat mij bij het uithouden van die onzekerheid geholpen heeft is ervaring, d.w.z. het erváren van iets. Niet alleen over iets nadenken, maar ook beseffen wat je erváárt. Ik merk dat ik door dingen ánders te doen, bewuster, meer ontspannen, dat er dan iets in mij gebeurt.
Bij voorbeeld iets rustig opruimen, ontspannen afwassen, een ander die je onderbreekt gewoon even helpen, rustig wachten op antwoord van iemand die naar woorden zoekt, iets langzaam (op)schrijven, ook een langere tekst  eens hérlezen, even rustig teruglopen als je in een flits iets moois hebt gezien,  en zo duizend dingen meer.

Ik ervaar de weldadigheid van 'rustig'. Van aandacht die je zuivert, hoe merkwaardig dat ook klinkt.  Het ineens boeiende in een andere mens, die je al jaren kent. De onverwachte ingeving toen je die dringende vraag losliet.  De spontane dankbaarheid voor wat zo vanzelfsprekend is. Het léven in planten dat je ineens fascineert. De speelsheid van kinderen of dieren. Het ráákt je 'ineens' veel meer, het opent je, maakt je blij.
Je krijgt een gevoel van mógen leven, een gevoel van bevrijding om gewoon dátgene te doen wat ook dient te gebeuren. Maar met minder haast, minder druk of ongeduld. Wel toegewijd - én met een glimlach zo mogelijk.
Juist die kleine ervaringen zijn zó belangrijk. Zo ervaar ik het althans.
Ze vormen een interessante keten: 

VAN AANDACHT KOMT BEWONDERING
VAN BEWONDERING KOMT DANKBAARHEID
VAN DANKBAARHEID KOMT LIEFDE
VAN LIEFDE KOMT ZORG 

Het goede of noodzakelijke gebeurt, maar op een andere manier, geeft meer voldoening en zelfs blijdschap. Je krijgt er - naast alle moeite - ook nieuwe energie door. Het is vooral een kwestie van je daarvoor ópenen.
En, zoals ik al zei: dan kun je je verbazen over een goede ingeving, een dieper inzicht, een nieuwe motivatie om iets aan te pakken of vol te houden. Je gaat langzaam aan meer vertrouwen op je intuïtie, je spontane aanvoelen, en niet alleen op je 'logische verstand' - hoezeer dat ook nodig blijft, natuurlijk.

GROEIEN VAN PLICHT NAAR MOGELIJKHEID
 
Misschien is dát wel de belangrijkste verandering:
Taken die eerst vanuit plicht moesten worden uitgevoerd gaan nu verschijnen als een MOGELIJKHEID. Je omstandigheden zijn niet langer alleen een zakelijk gegéven, een soort dwangbuis, maar ze worden een aangeboden terrein, een ruimte om ja te zeggen op wat goed of zinvol of nodig is. Misschien zelfs verwonderd en dankbaar...
Betrokkenheid begint dan niet met de vraag: Wat móét ik allemaal doen om de wereld te redden ? maar veel eenvoudiger : Wat spreekt mij aan, wat boeit mij, waar voel ik me bij betrokken ? Laat ik dáár nu goed op ingaan. Dat is genoeg,  ook in deze MAAND VAN DE SCHEPPING.

SCHEPPEND LEVEN

Op een positieve manier ingaan tegen pessimisme , cynisme en gespannenheid.
Door je innerlijke openheid ga je juist helderder zien wat WEL van jou gevraagd mág worden, waar je toe wordt uitgenodigd. Maar nu dus als een aanbod, een mogelijkheid, een ruimte om zelf ja te zeggen en creatief te zijn, uit LIEFDE voor de Schepping, in blijdschap en vertrouwen.
 
De vraag of het allemaal wat uithaalt gewoon lóslaten. Niet vanuit onverschilligheid maar vanuit een dieper wéten, een ervaring van een diepere verbondenheid, waardoor je leven geeft en, misschien nog méér, leven ontvangt !
Zelf óók schepper zijn, je aansluiten bij de hele Schepping, die overloopt van ontembare levenskracht. Wat een bemoediging !

 
Ervaar jij dat ook (een beetje) zo ? Schrijf mij eens !

Johan Muijtjens
september 2026

DE BRON VAN HOOP DROOGT NOOIT OP

INTERVIEW MET CARMODY GREY

*** Kun je wat over jezelf vertellen voor de mensen die jou nog niet kennen? Wie is Carmody Grey? 

‘In de eerste plaats ben ik moeder van mijn lieve zoon Benjamin en echtgenote van mijn lieve man Manuel. Daarnaast ben ik iemand die niets liever doet dan bergbeklimmen, zwemmen in een meer, wandelen in het bos of werken in mijn tuin. Ik houd van denken, praten, lezen, schrijven over filosofie, theologie en ethiek. Ook heb ik een grote liefde voor de natuurwetenschappen, in het bijzonder de biologie. Ik ben een Engelse katholiek, met protestantse martelaren onder mijn voorouders.’

*** Waar komt jouw liefde voor de natuur vandaan? 

‘Mijn grootvader was een beroemde dierenarts – hij was de hoofdpersoon in de beroemde verhalen van James Herriot, die je misschien kent van boeken, films of tv. Van hem heb ik geleerd dat dieren en planten de meest waardige voorwerpen zijn van onze nieuwsgierigheid, fascinatie en eerbied, en een constante bron van vreugde. Ik had het geluk om op te groeien in een prachtig deel van de glooiende heuvels van de South Downs. Natuur was overal. 

Mijn ouders hebben me ook geleerd dat nieuwsgierigheid een deugd is, en verwondering een plicht. De grootste kwaal, volgens hen, was om niet voldoende verwonderd te zijn over de wereld, om niet verrast te zijn, om niet in de ban te raken van de verbazingwekkende glorie van dit alles.    

Ik ben eeuwig dankbaar voor dit geschenk van mijn ouders. Aandacht voor de schoonheid om ons heen is een discipline, een van de belangrijkste. Het is een discipline die de Schrift ons zal geven, zowel als de liturgie. We worden uitgenodigd om zorgvuldig een gewoonte van dankbaarheid in onszelf te koesteren, gebaseerd op verwondering en lofprijzing.’

*** Je bent hoogleraar integrale ecologie aan het Laudato Si’-instituut van de Radboud Universiteit. Wat betekent ‘integrale ecologie’? Wat is daar ‘integraal’ aan? 

“Integrale ecologie is een manier om het geheel van de werkelijkheid te begrijpen, gebaseerd op het idee dat alles alleen bestaat door en in relaties. Er bestaat geen geïsoleerde ‘entiteit’, er zijn alleen netwerken van relaties. Ecologie is de wetenschap van relaties; en deze relaties zijn ‘integraal’ omdat ze met elkaar verweven zijn. In de sociale leer van de Katholieke Kerk wordt ervan uitgegaan dat we allemaal bestaan door drie relaties, die altijd met elkaar verweven zijn: met elkaar, met de natuur en met het goddelijke.    

Integrale ecologie is dus een programma dat moreel en spiritueel is, en ook intellectueel en praktisch. Het roept ons op om op een bepaalde manier te leven, om respect te hebben voor het feit dat alles met elkaar verbonden is, en ook om op een bepaalde manier te denken, om dingen te begrijpen door te kijken naar de relaties die ze maken tot wat ze zijn. Integrale ecologie daagt met name de abstracte, analytische stijl van moderne kennis uit. Moderne kennis is gebaseerd op de vooronderstelling dat je iets letterlijk uit elkaar moet halen, moet ana-lyseren, om het te begrijpen. Integrale ecologie probeert dingen weer samen te voegen – te syn-thetiseren – dingen te zien in termen van totaliteit en niet alleen als een verzameling van onderdelen.”  

*** Wat spreekt jou aan in de encycliek Laudato Si’?

‘Laudato Si’ omarmt de visie van de kerk – een visie op God, de schepping en het menselijk leven – en past die toe op onze hedendaagse tijd, om te laten zien hoe diep en rijk haar bronnen zijn voor het aangaan van de uitdagingen van onze tijd. Zij verenigt spiritualiteit, ethiek, wetenschap, economie en politiek, en de theologie zelf, om te verhelderen waar we voor staan en hoe we verder kunnen gaan. Zij is zowel nuchter als uitdagend, maar ook hoopvol en vreugdevol. Ik blijf denken dat het waarschijnlijk het ‘beste’ is dat ooit over onze ecologische crisis is geschreven, in termen van een allesomvattende visie.’ 

*** Het is nu tien jaar geleden dat de encycliek werd geschreven. Het lijkt alsof we er weinig van hebben geleerd… 

‘Ja. Dat was tevens de mening van paus Franciscus zelf, zoals hij die verwoordde in het vervolgdocument dat hij in 2023 schreef, Laudate Deum. Daarin schreef hij dat onze vooruitgang met het aanpakken van de uitdagingen van onze tijd pijnlijk traag is geweest. En hij noemt de diepere redenen voor deze traagheid: kortzichtigheid, ontkenning, opzettelijke en aanhoudende onverschilligheid, en een bewuste samenzwering van de rijken en machtigen bij de vernietiging van het klimaat en de natuur.  We praten veel over Laudato Si’, maar het is ook belangrijk om over Laudate Deum te praten. We moeten eerlijk zijn over onze situatie. We worden geconfronteerd met de ernstigste vorm van ineenstorting van onze levens-ondersteunende systemen. Onze vreugde en onze hoop moeten helder zijn; en ze moeten voortkomen uit geloof, niet uit een goedkoop optimisme dat simpelweg gelooft dat alles wel goed komt.  

We moeten ook bedenken dat Laudato Si’ is geschreven als een uitnodiging. Niet als een oplossing of een eindpunt. Het was een oproep, een uitnodiging, een opening van een pad. We moeten dat pad bewandelen. We moeten de oproep horen, de uitnodiging accepteren. Dat is een werk dat voortdurend gaande is en niet zal stoppen. Dit geldt met name omdat de ecologische schade zo groot is dat de gevolgen nu al onvermijdelijk zijn. We moeten nadenken over hoe we zullen reageren op de uitdagingen die de komende decennia op ons afkomen, en Laudato Si’ beschouwen als een toegangspoort, niet als een slotconclusie.’  

*** Welke activiteit of welk deelonderwerp heb je als hoogleraar integrale ecologie als eerste opgepakt? Wat is je tot nu toe opgevallen? 

‘Op dit moment denk ik na over hoe ik het thema integrale ecologie meer diepgang en vorm kan geven. De term heeft een nogal diverse geschiedenis en soms kan het gebruik ervan vaag en onnauwkeurig lijken. Ik wil er vorm en focus aan geven.  

Dieper nog, ik probeer te achterhalen wat het werkelijk zou betekenen om ons paradigma te verschuiven. Paus Franciscus en vele anderen vragen ons om door een diepgaande culturele, intellectuele en sociale revolutie te gaan. We hebben een nieuwe synthese nodig, een nieuw paradigma.  Hoe zou dat er uit zien?  Hoe kan dit in de praktijk worden bevorderd?  

Ooit stond ik nogal wantrouwig tegenover deze taal. Het leek me een beetje vergezocht, een beetje overdreven. Maar dat is veranderd. Het lijkt me nu duidelijk dat de hele basis waarop onze beschaving is gebouwd, opnieuw moet worden bekeken.  We moeten een stap terug doen om de pathologieën [ziekteleer, red.] van onze beschaving te zien – pathologieën van eindeloze consumptie, zelfingenomenheid, het niet respecteren van onze eindigheid en onze aardsheid – en ons afvragen hoe we als mensen kunnen groeien naar iets volwasseners, meer geaard, meer heel. We hebben een nieuwe manier nodig om over onszelf na te denken, over wat een waardevol leven is, over wat geluk is, over onze plaats in de natuur, en over onze verantwoordelijkheden voor de natuur en voor elkaar. 

Dat verdient terecht de naam paradigmawisseling. Maar nieuwe paradigma’s kunnen niet zomaar worden uitgevonden. Ze moeten worden ontdekt door middel van een gezamenlijk proces van luisteren en onderzoeken, en een diepe openheid voor de creativiteit die altijd in de werkelijkheid zelf aanwezig is.  

Dat is dus wat ik nu doe: luisteren, leren, lezen, proberen te begrijpen – hoe moeten we anders kijken, anders denken, zodat we kunnen leven en bloeien als schepselen van deze aarde. Ik heb geen antwoorden. Maar ik weet wel dat we moeten leren van degenen die we traditioneel hebben genegeerd. Dat zijn vrouwen, vooral moeders; dat zijn inheemse gemeenschappen; dat zijn gemeenschappen in het mondiale Zuiden. En ja, dat betekent luisteren naar dieren en planten en ecosystemen. Ze spreken altijd, als we maar even zouden stoppen om te luisteren.  Maar deze contemplatieve ontvankelijkheid moet gepaard gaan met een ijzeren, scherpe, felle vastberadenheid om politieke druk uit te oefenen om daadwerkelijke verandering te zien, vooral op mondiaal niveau. Dit is een moeilijke combinatie om voor elkaar te krijgen, maar dat is wat we moeten doen. We moeten echt ‘zo slim zijn als slangen en zo eenvoudig als duiven’ [Matteüs10:16].’ 

*** Het thema klimaatverandering is gepolitiseerd en gepolariseerd geraakt. Hoe komen we hieruit?

‘Dat is een van de moeilijkste problemen. De politisering van klimaatverandering, en met name de voorstelling ervan als een zaak van radicaal-links, is waarschijnlijk het grootste obstakel geweest voor het creëren van een gezamenlijke politieke wil om dit probleem aan te pakken. Ik denk hier op dit moment veel over na. We moeten een nieuwe taal bedenken voor het goede, het ware en het schone, een taal die mensen daadwerkelijk verenigt; een nieuwe visie op het menselijk leven, die de politieke verdeeldheid overstijgt en waarin mensen van elke politieke achtergrond zich kunnen herkennen. Ik denk dat dat betekent dat we iets nodig hebben als een nieuw humanisme. Dat is een andere gedachte waar ik op dit moment aan werk.’ 

 *** Ons thema (als Groene Kerken) voor dit jaar is ‘Sabbatsleven’. Een leven dat gekenmerkt wordt door rust en verbinding, minstens één dag per week. Herken je dat hier grote behoefte aan is? 

‘Absoluut. En het is moeilijker dan ooit. De revoluties in communicatie- en informatietechnologieën – smartphones, ChatGPT, AI en chatbots – zijn echte vijanden. En ik meen dat net zo sterk als ik het heb gezegd. Deze krachten beroven ons van de essentie van ons leven: echte, duurzame relaties met elkaar en met de natuur. Uitzoeken hoe we onszelf kunnen beschermen is op dit moment van cruciaal belang. Ik hoop dat paus Leo ons hierin zal leiden.  

Als individuen moeten we deze technologieën een plaats geven in ons leven: een zeer beperkte, zorgvuldig afgebakende plaats. Ik hoop op een toekomst waarin we inzien dat het gebruik van smartphones of het regelmatig gebruik van ChatGPT in ons dagelijkse werk en vrije tijd even schadelijk is als roken.  En we moeten ook als samenleving uitzoeken hoe we dit kunnen doen. Integrale ecologie gaat ook hierover. Ons echte leven speelt zich af in echte ruimte en echte tijd. Dat is waar we moeten leven, om onze betekenis en onze identiteit op te bouwen. Als we proberen te leven in de virtuele ruimte, leven we uiteindelijk helemaal niet. We moeten vechten voor onze sabbatten. We mogen niet afwachten tot ze ons worden gegeven. We moeten ervoor vechten. Rust is verzet – verzet tegen een heersend paradigma van hectische activiteit, constante druk om te produceren, te presteren, ergens heen te gaan of iets te doen. We moeten ons realiseren dat het al genoeg is om gewoon een schepsel te zijn.  We hoeven onszelf niet te maken. We zijn gemaakt en aan onszelf gegeven. We kunnen dankbaar zijn voor ons geschapen-zijn, voor ons eigen bestaan en dat van alle schepselen om ons heen. Dat kúnnen we niet alleen, dat moeten we ook. Dit is wat actie mogelijk maakt – niet reactie, maar echte actie. Omdat het echte handelingsvermogen geworteld is in vrijheid. De sabbat maakt ons vrij.’ 

 *** De ecologische crises kunnen bedroevend zijn. Wat geeft jou hoop? 

‘De ecologische crises móeten bedroevend zijn. Als we niet rouwen, houden we onszelf voor de gek. We moeten allemaal manieren vinden om te rouwen over wat we verliezen. We hebben rouw- en klaagrituelen nodig; manieren waarop we onze woede, onze pijn, ons verdriet en onze angst kunnen uiten. Ik denk dat dit belangrijker is dan we beseffen.  

Maar hoop is een bron die nooit opdroogt. Waarom? Omdat echte hoop niet gebaseerd is op optimisme dat alles goed komt. Het is gebaseerd op het geloof dat de kern van deze wereld, de kern van de werkelijkheid zelf, naar het goede neigt; dat niets dat goede kan uitdoven. Dat hoe de dingen ook gaan in de komende decennia, het goede dieper en duurzamer is. Gelovigen noemen deze goedheid ‘God’. Het is datgene wat de heilige Paulus ‘de reden voor onze hoop’ noemt.    

De grootste getuigen van het christelijk geloof zijn mensen geweest die een radicale hoop als deze hebben geleefd. Dietrich Bonhoeffer is mijn favoriete voorbeeld. Zelfs toen alles hopeloos leek, getuigde hij nog steeds van de mogelijkheid van goedheid, van menselijke waardigheid en een besef van doel en betekenis, van de waarde van het doen van wat juist is – zelfs op de donkerste plaatsen, en zelfs wanneer het leek alsof het geen verschil zou maken. 

Deze diepe goedheid van de dingen, die God is, toont zich in ons dagelijks leven. We voelen allemaal die plekken waar het dicht aan de oppervlakte ligt, waar het met ons communiceert. Voor mij is dat in het gezicht van mijn zoon Benjamin. Als ik Benjamin zie spelen, als ik hem vasthoud, voel ik die onuitblusbare schoonheid van de werkelijkheid; haar eindeloze dynamiek en frisheid. We hebben allemaal deze concrete ontmoetingen met de bron van hoop nodig. Velen vinden dat bij hun kinderen, weer anderen bij de natuur, of muziek, of vriendschap. En natuurlijk verandert dit gedurende ons leven.  Ieder van ons moet die plekken identificeren, de plekken waar we het echte leven voelen stromen, de energie van God, als ik het zo mag zeggen. En dicht bij die plekken blijven.’ 

*** Welke boodschap wil je overbrengen aan groene kerken en mensen die zich hiervoor inzetten? 

‘Geef niet op. Geef nooit op. Geef nooit, nooit op.’

MAAND VAN DE SCHEPPING - 1

 

MAAND VAN DE SCHEPPING

IK HEB ER GENOEG VAN…

Ik heb er genoeg van om, als het om liefde voor de natuur gaat, zeker deze Maand van de Schepping, altijd toch eerst te moeten te beginnen met dat steeds langer wordende rijtje van alles wat er mis gaat op het gebied van klimaat, milieu, oorlog en vrede. Het kost me zóveel energie ! Me ergeren aan klimaatontkenners, oliebaronnen, corrupte politici, misleidende informatie. Dat zuigt al mijn energie en moed uit mij.
Ook getallen, hoe groot ook, raken me steeds minder. Beelden van ellende van mensen, dieren en planten maken me alleen maar meer verdrietig.

WAT HELPT ME DAN WÉL ?
Dat is voor mij de grote vraag geworden.
Steeds sterker raak ik overtuigd dat vooral dátgene waar ik zelf bij betrókken ben, waar ik van houd, waar ik werkelijk om geef, dat dát mij de energie en het enthousiasme geeft om me ergens voor in te zetten.
Dáár zit voor mij een belangrijke sleutel: Ik moet me ergens bij betrokken voelen. Het moet me raken. Anders glijdt het van me af.

Dat begint heel dichtbij, in mijn eigen dagelijkse leven en omstandigheden.
Dáár zitten voor mij bronnen van energie.
Ik merk bijvoorbeeld dat er iets in mij verandert wanneer ik de tijd neem om iets rustig en zorgvuldig te doen. Wanneer ik niet meteen beslis, maar wat langer nadenk. Als ik eens wat langer blijf kijken naar de planten die ik verzorg, ze vriendelijk toespreek en vooral .. naar ze luister. Dan gebeurt er iets. Het is alsof ze een stem krijgen en mij iets te zeggen hebben. Alsof ze een appèl op me doen, een appèl op het goede en positieve in mij, op het blije in mij. Ik mág ze verzorgen, ik mág die klus rustig en goed doen, ik mág die persoon een overwogen antwoord geven.
Je zou kunnen zeggen:  Het gaat niet zozeer over plicht, maar veel meer om een uitnodiging, een mogelijkheid, een aangeboden ruimte.

HET LOONT ZICHZELF
Merkwaardig genoeg blijkt die betrokkenheid zichzelf te belonen. Ik krijg er, heel eenvoudig gezegd, goeie zin van. Ik voel me rustiger en meer ontspannen. Ik word ontvankelijker voor al die goede dingen die ondertussen gewoon gebeuren — dingen waar ik normaal gemakkelijk aan voorbijloop en waar de media me zelden op attenderen. Even wat langer stilstaan bij een bericht. Even blijven kijken naar iets waar ik mee bezig ben. Even wat meer aandacht geven. En ineens blijkt iets wat onbeduidend leek te zijn of gewoon routine, belángrijk te zijn, waardevol, interessanter dan ik  denkt, boeiender...
---
Dit als enkele eerste gedachten en ervaringen als een handreiking om de Maand van de Schepping op een goede en bemoedigende manier te beleven.
Volgende week hoop ik hier verder op in te gaan, want ervaringen én vragen komen vanzelf op...

Overigens: Herken je dit zelf óók ? Heb je een voorbeeld ? Laat mij eens weten !  
Er is niets mooiers dan elkáár verrijken ! 


Johan Muijtjens

2 september 2026