HIER ZIJN WIJ ! - DE FIERE STERREN

 

HIER ZIJN WIJ ! : DE FIERE STERREN

Een paar wonderlijke zinnen uit het bijbelboek Baruch:

"Alle sterren stralen verheugd, elk vanaf zijn eigen plek.
De Schepper roept - en zij zeggen "Hier zijn wij !"
Vol vreugde stralen ze voor Hem die hen schiep."

Het scenario dat Baruch oproept is een poëtische uitdrukking van de relatie tussen de schepping en haar Schepper in het beeld van de sterren. Die zijn verheugd en strálen als dank voor hun bestaan. De scheppende Geest van God, die wij al kennen uit het eerste scheppingsverhaal in de Bijbel, gaat altijd vóórt het bestaan te geven aan heel de Schepping, die daar als het ware van harte JA op zegt ...

Wij zijn niet gewend zó naar de hele werkelijkheid te kijken. 
De natuurwetenschap kijkt heel anders. 
Als ze het bij voorbeeld over de sterren heeft, spreekt ze over grote wolken van atomen en moleculen, die zich verdichten, die zich zelfs zózeer verdichten dat er nieuwe processen ontstaan waaruit die enorme energie en straling van iedere ster voortkomen. 
Het blijft ook nu natuurlijk heel indrukwekkend, dat is zeker, maar het is toch een heel andere manier van benaderen : het is óók waar - en tegelijk heel anders.

De boven aangehaalde profeet Baruch wist natuurlijk (bijna) niets van al die enorme evolutionaire processen in het ontstaan en de ontwikkeling van het heelal. Maar hij voelt en beseft dat er wel degelijk een positieve relatie bestaat tussen de Schepper en zijn hele schepping. Niet zomaar een relatie in het algemeen, maar werkelijk een betrekking met elk onderdeel van dit immense geheel. En nog wel een positieve relatie, een liefde, geen vluchtige romantische liefde, maar liefde in de echte zin: het verlangen naar en de inzet voor het werkelijk góede voor de ander - zoals dat ook tussen ons mensen geldt.

Wij, mensen in de twintigste en eenentwintigste eeuw, zijn bijzonder gezegend met wat onderzoek en zich steeds uitbreidende kennis ons allemaal te bieden hebben. Met al die grotere kennis hebben we nu nog veel méér reden om vol verwondering te zijn. Zo kregen we een paar jaar geleden nog een heel bijzondere inkijk in die enorme wereld erbij:

Op 11 juli 2022 werd namelijk de eerste full colour foto van de zogenoemde verre ruimte getoond, een foto genomen door de nieuwe en zeer geavanceerde James Webb telescoop (afb.). Talrijke televisiezenders probeerden de primeur te hebben. Misschien herinnert u zich dat nog of hebt u het later gezien ? In ieder geval:

Na een reis van meer dan een miljoen kilometers door de kosmos, dus heel ver buiten de atmosfeer van de aarde (die altijd nog een storend effect heeft), richtte deze ongelooflijk krachtige telescoop zijn lens op een stukje hemel ter grootte van een zandkorrel die je op armlengte afstand houdt. Het is een minuscuul stipje in het zo uitgestrekte universum. De foto onthulde duizenden sterrenstelsels, waaronder de zwakste objecten die ooit zijn waargenomen. Gezien de snelheid waarmee licht zich voortbeweegt, liet deze foto ons terugkijken in de tijd, naar het universum "kort na" het ontstaan ervan, 13,8 miljard jaar geleden. Daar waren ze, deze oude sterrenstelsels, nu voor de allereerste keer door mensen waargenomen ! Sommige waren slechts lichtpuntjes, andere bolvormige clusters, weer andere wervelend in hun kenmerkende spiraaldans als gracieuze ballerina's. En dan nog die langwerpige  glinsterende strepen door de zwaartekracht... 

Neem even de tijd om de foto hierboven eens met je ogen te ‘strelen’....

In het begin van de twintigste eeuw, te midden van voortdurende wetenschappelijke controverse over dit onderwerp, leerden we op school of later, dat ons eigen spiraalvormige sterrenstelsel, de Melkweg, al enorm groot is en uit miljarden sterren bestaat. Binnen dat grote geheel draait de planeet Aarde rond één van de middelgrote sterren, onze zon, die zich aan de buitenste arm van de spiraal bevindt. 

In korte tijd ontdekten we in de loop van de eeuw dat er miljarden (!) andere sterrenstelsels zijn, elk met miljarden (!) sterren en hun planeten. Voor ons begrip en ons gevoel kunnen we daar totaal niet bij. Het is totaal onvoorstelbaar en ook gevoelsmatig niet te bevatten. 
En dat hoorden we alweer jaren geleden ...

NU laat de Webb-telescoop ons zien dat er nog veel méér sterrenstelsels bestaan, alleen al op slechts één klein plekje aan het firmament van het universum. Vermenigvuldig dat maar eens ! Hoeveel sterrenstelsels zijn er in totaal in het universum? Toen die vraag aan een NASA-wetenschapper gesteld werd, werd deze even stil. Hij kon zijn verwondering niet verbergen: “Nu is het aantal onbeperkt..” zei hij aarzelend. Zijn keuze van dit woord verbaasde velen. “Onbeperkt!” ? Dit grenst aan het oneindige... 

Normaal gesproken denken wetenschappers, die zich toeleggen op nauwkeurige observatie en gegevensanalyse, niet dat er iets in de natuurlijke wereld is dat niet meetbaar is... Maar in ieder geval: voorlopig is het aantal sterren en hun groeperingen (veel) groter dan we kúnnen tellen. Alles gaat ons vér te boven en onze verbazing en verwondering blijven groeien.

Bekijk nu zo'n foto van de diepe ruimte of van onze Melkweg eens met een religieuze instelling: dieper kijken dan de natuurwetenschappelijke waarneming.
Deze beelden tonen ons de ongelooflijke vruchtbaarheid en creativiteit van de natuur: miljarden sterrenstelsels, triljoenen sterren en ontelbare planeten: een grenzeloos rijk van mogelijkheden dat door een lang, groot en complex evolutionair proces sinds 13 miljard jaar ontstaan is. 
Wat voor God heeft zo'n universum geschapen doorhéén dit ongelooflijke evolutionaire proces, met al zijn ups en downs, met alle vernietigingen (extincties) en nieuwe 'geboorten', waarvan wij mensen nu het niet te bevatten 'resultaat' zien of liever: gaan bevroeden ... Het is om heel stil van te worden...

Dat overkwam ook Job, waarvan de ervaringen in het bijbelboek Job worden beschreven. 
"Vraag het aan de sterrenstelsels !" zegt God tegen een sprakeloze Job, die in al zijn ellende niets meer begrijpt van het waarom en hoe van zijn leven en zijn lijden. Kijk naar de onbegrijpelijke grootsheid van de Schepper van spiraalnevels, melkwegen, onbeperkt in aantal, kijk naar de ordening van de planten en de dieren, de bergen en de rivieren en zoveel meer ...  En Job wordt alleen maar stil...

Tweeduizend jaar geleden schreef de apostel Paulus aan de mensen in Rome: “Uit de grootsheid en de schoonheid van de geschapen dingen wordt, bij analogie, hun oorspronkelijke schepper gezien” (Rom. 1:20). Paulus zegt zoiets als: Net zoals de Bijbel (de verzameling van geschriften) door de eeuwen heen een rijke bron van inzicht in het heilige mysterie van God is, zo is er ook nog een ándere bijbel: HET BOEK van de NATUUR dat óók God openbaart.
Nog meer dan voor de mensen in de tijd van Paulus wordt voor ons, mensen van nú, dit Boek van de Natuur  een bron van verlichting, van inzicht, van verwondering, ja zelfs van gebed ... 
De Schepper-Geest woont in de héle schepping. Op haar beurt weerspiegelt de schepping de Schepper van al deze schoonheid en grootsheid. De hele schepping, van de grote kosmos tot onze eigen wereld met ontelbare soorten planten en dieren en zoveel creativiteit is eigenlijk óók een bijbel, een bron van kennis, van verwondering én van vertrouwen.

Voor mij is de uitnodiging van deze tijd: Laten we leren om elk van die twee Boeken te lezen door de lens van het andere: Bekijk de hemel en de aarde met een religieuze geest - en laat alles wat de natuurlijke wereld ons toeroept ons verstaan van de Bijbel verdiepen. Deze twee Boeken lezen in elkáárs licht. Wij, in deze tijd, krijgen deze prachtige en zo vruchtbare mogelijkheid !

We maken ons tegenwoordig terecht heel veel zorgen over onze wereld en over het lot van al het plantaardige, dierlijke en menselijke leven. Laten we daarbij echter de moed hebben om ons óók open te blijven stellen voor die onvoorstelbare grootsheid, schoonheid en goedheid in en om ons heen - en te blijven vertrouwen óók op de trouw van de liefhebbende Schepper, die alles omvat en draagt, en die ons bij onze inzet niet in de steek laat.

Laten we daarom óók luisteren naar die miljarden schepselen die vol enthousiasme dankbaar en fier roepen: HIER ZIJN WIJ !


Johan Muijtjens

februari 2026

RESONANTIE

 RESONANTIE :

Wie kent niet het prachtige geluid van een viool?  
Of de wonderlijke klank van een handpan ?
Of de heldere en doordringende klank van een xylofoon ? Of de rijkdom van een orgel ? 

Bij al deze en talloze andere instrumenten is het de resonantie, het meeklinken in de klankruimtes, die het geluid versterkt. En dat niet alleen: het geluid wordt ook verrijkt door de toegevoegde boven- en ondertonen. 

RESONANTIE is, net als VEERKRACHT, een van die boeiende eigenschappen van de natuur, die het waard zijn er eens bij stil te staan. Ze hebben ons mensen meer te zeggen dan we vermoeden.
Resonantie komt overal voor: niet alleen in de 'dode' natuur : hout, metaal, lucht, zoals b.v. bij de handpan, maar óók in de levende natuur, bij planten, bij dieren, en zo ook bij ons mensen. Denk maar aan onze spraak en zang.

Bij al die vormen van resonantie gaat het om ruimten, groot of klein, die een zogenoemde  eigentrilling hebben: een specifieke frequentie waarbij trilling (van de lucht of van iets anders - of zelfs van ons gemoed) krachtig wordt versterkt én verrijkt. 

Resonantie is altijd een soort samenspel, er zijn altijd twee 'partijen'. Dat zien we al bij de handpan: de speler brengt het metaal in trilling en door de speciale vorm van het instrument trilt de lucht extra sterk: beide zijn nodig: de tik van de hand én de lucht in de ruimte die re-soneert. Niet geweld of kracht maar de juiste afstemming brengt het goede én ruimere resultaat voort. Dit is wezenlijk voor resonantie.

RESONANTIE IN ONS LEVEN

Het hoofdthema in deze weblog is NATUURWIJSHEID: de intelligentie, sensitiviteit, veerkracht,  volharding, creativiteit, resonantie van alles wat ons in zo'n overvloed door de natuur wordt aangeboden. Voor veel daarvan is het  hoogtepunt, zij het niet altijd het maximum, hoe die rijkdom aan wijsheid in ons mensen gestalte krijgt. En dit keer dan RESONANTIE.

Zo ook bij ons mensen: als we zorgvuldig afstemmen kunnen er bijzondere dingen gebeuren. Dan 'vermenigvuldigt' zich iets. Bij inspelen op elkaar is het resultaat méér dan de som van de delen. Dit wordt ook wel synergie genoemd.
Dit is een diep gegeven, dat we in de hele natuur zien. In zal, als toegift, daarvan een aantal interessante voorbeelden laten zien. Maar hier allereerst de grote betekenis van resonantie voor ons mensen.

DRIE GROTE TERREINEN VAN AFSTEMMING

* Allereerst : AFSTEMMEN OP JEZELF, op je lichaam, je feitelijke gezondheid en je fysieke en psychische behoeften, op je mogelijkheden en je beperkingen, op je talenten en je zwakheden. Dat betekent luisteren naar jezelf in al je aspecten. Niets forceren, maar zorgvuldig omgaan en méégaan met je groei, aanvaarden wat kan en niet kan. Het zijn allemaal vormen van wijs omgaan met jezelf en je mogelijkheden en beperkingen. Juist daarin schuilt geen begrenzing, maar ontstaat vaak ruimte: telkens opnieuw blijkt er dan méér mogelijk dan je in eerste instantie verwacht.
 
Dit is allesbehalve passief:  Werkelijk gehoor-geven vraagt niet alleen geduld, begrip, vertrouwen, maar evenzeer initiatief, creativiteit, spanning, uitdaging, óók bij ziekte, zwakte en momenten van  onmacht. Blijven zoeken naar goede afstemming/resonantie heeft een duidelijke meerwaarde: je ZIET meer: andere mogelijkheden, andere kanten; je HOORT meer: een andere stem, een onverwacht signaal, een nieuw appèl; je VOELT meer: een andere beleving of een diepere emotie. Dán openbaart zich het geheim van het méér, het geheim van de 'vermenigvuldigende' resonantie.

* Vervolgens je AFSTEMMEN OP JE OMGEVING, op je kleinere en grotere context: familiaal,  professioneel, cultureel, economisch, maatschappelijk, spiritueel, religieus. Het zijn de vele verbanden waarin je (samen)leeft en waarin je niet alleen gééft maar vaak nog meer ontvángt - niet alleen wanneer je oud of ziek bent, maar ook wanner je 'volop kunt meedoen'. Ook dán wordt je veel aangereikt.
Beslissend is de manier waarop je ja-zegt: afstemmend, dankbaar en open,  je láten aanspreken - of juist het tegengestelde: wanneer angst of luiheid of onverschilligheid je doen sluiten. Dan verstomt de resonantie en verworden  soepelheid en creativiteit tot hardheid en starheid.

* Het derde terrein of de derde dimensie is het afstemmen op / het resoneren met 'HET HOGERE' : een werkelijkheid waarmee we enerzijds wezenlijk verbonden zijn, maar die ons anderzijds volledig te boven gaat en waarover we geen controle hebben. Dit kan zich uiten in uiteenlopende ervaringen zoals ontmoetingen met de natuur, momenten van existentiële inzichten, intense religieuze gevoelens of spirituele ervaringen. Ook diepe fysieke, psychische of geestelijke pijn kan ons hiermee confronteren evenals de ervaring van het kwaad in zijn uiterste vorm. Ook ervaringen van het numineuze, bijna-dood-ervaringen of de ervaring van belangeloze liefde. 

Deze ervaringen overlappen elkaar soms, ze kunnen elkaar verrijken, maar ze zijn beslist niet altijd 'aangenaam'. Ze overkómen ons, of misschien durven we zelfs te zeggen: ze worden ons geschónken. Je moet ze niet zóeken, zeggen mystici, maar als ze je deel worden mág je er dankbaar voor (proberen te) zijn.

DOORHEEN DE HELE WERKELIJKHEID

In die derde dimensie gaat het om resonantie die in feite álles draagt wat we eerder bespraken. De hele natuur en zelfs de hele werkelijkheid berust fundamenteel op resonantie. Dit inzicht wordt ondersteund door de kwantumfysica, die laat zien dat álle relaties, tot in de  kleinste deeltjes, een resonantie-karakter hebben. En vanaf dat elementaire niveau ontwikkelt zich in miljarden stadia wat wij het 'hogere' leven noemen: steeds nieuwe en rijkere afstemmingen, die uiteindelijk de gestalte van liefde aannemen. Dáárin mogen we, naar mijn mening, zeggen dat de natuur haar hoogste vruchtbaarheid en bestemming bereikt.

WOORDEN VAN JEZUS

Voor mij hoor ik die resonantie-kracht ook in de woorden van Jezus : Waar twee of meer in mijn naam verenigd zijn, ben Ik in hun midden. Of in de variant : Waar twee of meer iets in mijn naam vragen zullen ze het verkrijgen. Die afstemming van wil en verlangen scheppen precies de ruimte waarin de scheppende, leven-gevende Geest effectief is. Waar dé levenskracht-bij-uitstek resoneert. 
Mag ik die Geest de grote Resonator noemen ? 
Mag ik de hele schepping zien als hét beeld van liefdevolle Resonantie ?
Ja, mag ik, in deze tijd van Kerstmis, van het vieren van de mens-wording van God in Jezus van Nazareth, dit misschien wel de uiterste vorm van resonantie tussen God en ons mensen noemen ?

LIEFDE als de hoogste vorm van resonantie - hoe wonderlijk !

DE WIJSHEID VAN DE HELE NATUUR
Daarom hier nog enkele voorbeelden: uit de materiële natuur, de plantenwereld en die van de dieren.

De XYLOFOON : de specifieke trillingen in de stukken hout van verschillende lengde worden versterkt door de aangepaste grootte van de open kalebassen. Lagere tonen resoneren in grotere, hogere in kleinere klankruimten. Elke ruimte heeft haar eigenfrequentie, die men proefondervindelijk ontdekt.

Een ander voorbeeld is de PANFLUIT. Daarbij hangen de tonen af van de lengte van de buizen: elk versterkt een bepaalde frequentie. Het geluid is daardoor sterker en mooier dan alleen de 'blaas' van de speler.

Zo hebben ook sommige holle bomen hun eigen 'dreun' bij een bepaalde windrichting of windkracht: 
bomen zingen, trillen of brommen : de wind resoneert en fluit in de holten, die door rotting of insectenvraat ontstaan zijn. Holle bomen worden wel eens natuurlijke orgelpijpen genoemd.

En wat vind u van polyfone WATERVALLEN : holten in de rotsen zijn van verschillende grootte en klinken ook vaak heel verschillend.
In het klein kom je dit tegen bij het ruisen van een beekje: een aangename verzameling van tonen, die rustgevend werken. Wat prachtig !

Een laatste voorbeeld zijn KARSTGROTTEN, die hun eigen orgeltonen hebben. Als je in zo'n grot zingt hoor je plotseling dat bepaalde tonen versterkt worden. Je krijgt een soort 'begeleiding' !
En lage tonen dragen verder dan hoge tonen, zodat het 'gedreun' honderden meters verder nog goed te horen is.

 

* POLLEN-EXPLOSIE in bloemen: Sommige bloemen gebruiken plotselinge mechanische resonantie om pollen te verspreiden. Wanneer een insect of de wind een blad of helmknop precies op de juiste manier raakt, ontstaat er een specifieke trilling die pollen 'losgooit'. Dat komt voor bij speciale bloeiers, waaronder berken, elzen en hazelaars (afb.).

 
*De SAPSTROOM in de schors van bomen. Soms kun je met goede oren of gevoelige apparatuur de sapstroom in een schors horen : een laag gebrom door de resonantie in de vaten en holten, terwijl de energie van de sapstroom zelf (natuurlijk) maar heel gering is. De kleine ruimten versterken echter het zachte geluid.
Interessant is dat voor biologen aan dat geluid (waar, hoe het verloopt, hoe sterk het is, de tijd wanneer het vooral plaatsheeft, enz.) veel af te lezen is over de gezondheid of de ziekte van een boom of van een gedeelte ervan. Het 'mooie' uiterlijk van een boom kan soms heel bedrieglijk zijn.

* De VENUSVLIEGENVAL is ook een mooi voorbeeld van resonantie. Deze plant is een voorbeeld van vleesetende planten, die selectief op trilling reageren. Alleen bij een bepáálde trilling 'weet' de plant dat ze zich moet sluiten. Regen doet haar niet sluiten. Maar door een aanraking van de haren (b.v. door een insect) ontstaat resonantie in de eigenfrequentie en die zegt als het ware: 'snel sluiten !'.
En inderdaad: het vangmechanisme is supersnel: het is een van de snelst bekende bewegingen in het plantenrijk met een duur van slechts 100 milliseconden. Ongelooflijk !

 

* FLUITENDE VOGELS, zoals deze spotvogel, zijn misschien wel de meest opvallende vormen van resonantie in de natuur: Hoe kan zo'n klein beestje zo'n geluid maken ? Niet door heel hard te 'blazen', maar door effectief gebruik te maken van verschillende specifieke resonantieruimten, m.n. in de botten. Daardoor wordt de typische zang krachtig versterkt en krijgt die ook zijn heel eigen kleur, die vogelkenners meteen herkennen. Het is het principe van de goed gestemde fluit en eigenlijk van alle blaasinstrumenten.

*  KIKKERS kunnen er ook wat van! Zij gebruiken hun keelblaas als resonator en zo hoor je deze bescheiden diertjes al op grote afstand.
Dat geldt misschien nog meer voor KEVERS en CICADEN, die speciale platen hebben die op een bepaalde frequentie trillen en daardoor hun geluid enorm versterken (soms zelf tot meer dan 100 dB ). Iedereen kent wel dat sterke en intrigerende geluid van krekels in de avond. En de nog kleinere cicaden doen niet over de krekels onder.

* Dan zijn er de vogels die NATUURLIJKE KLANKRUIMTES  zoeken en slim gebruiken: zij zingen in holen zodat de ruimte hun typische zang resoneert en daardoor luider klinkt. Voorbeelden van die slimmeriken zijn de winterkoning en de merel.

VLEERMUIZEN zijn beroemd om hun gebruik van resonantie. Ze gebruiken het vrijwel allemaal. Bij sommige soorten, zoals bij de bladkneusvleermuis, zorgt de neusstructuur ervoor dat uitgezonden echolocatie-geluiden in speciale frequenties (die voor mensen onhoorbaar zijn) versterkt worden door de natuurlijke resonantie in die botstructuren. Zij gebruiken het Dopplereffect om afstanden te meten - en zij deden dat dus al miljoenen jaren vóórdat de mensen dit effect ontdekten en gingen gebruiken, zoals bij voorbeeld bij radar.

HET MENSELIJK LICHAAM laat ons ook resonantie horen in ons spreken en zingen - en schreeuwen ! 
Wat mij daarbij treft is dat goede zangers helemaal niet 'hard' zingen als ze veel geluid maken : zij gebruiken de natuurlijke holten in hun hoofd bij 'kopstem' en ook borst- en buikruimte voor de 'warmere' tonen. Het betrekkelijk geringe geluid van de stembanden (afb.) wordt vele malen versterkt én het krijgt de voor die persoon specifieke klankkleur, waaraan een zangeres of zanger vaak meteen te herkennen is.

VAN XYLOFOON TOT MENSELIJKE STEM EN VERDER ...

Uiteindelijk komen we weer terug bij ons uitgangspunt: Resonantie, zorgvuldige afstemming, als het geheim van goede, leven-gevende relaties - allereerst met onszelf en van daaruit met je medemensen en tenslotte met datgene wat ons te boven gaat en dat, wonderlijk genoeg, alles draagt. De hele natuur, van heel klein tot heel groot, wijst ons in die richting: zoek resonantie ! Wat een wijsheid en wat een appèl, die ons in scheppende liefde geschonken worden !

Johan Muijtjens
Kerstmis 2025

OP WEG NAAR BETHLEHEM ...

 

Wie denkt daarbij niet aan dat jonge echtpaar, de vrouw hoogzwanger, die meer dan 140 kilometer te voet moesten reizen, ook nog door vijandig gebied, zodat de echtgenoot zich kon melden als lid van een bepaalde stam - en die dan na zo'n zware reis ook nog eens geen onderdak vonden voor de geboorte van hun kind...
Toen: van Nazareth naar Bethlehem... 

Nu - ruim 2000 jaar geleden - zijn er nog steeds ontelbaar veel mensen gedwongen te moeten reizen naar een (ongastvrij) "Bethlehem". Velen, vele miljoenen zelfs, moeten vluchten voor politiek of militair geweld en ook vele miljoenen zijn klimaatvluchtelingen, die door de klimaatverandering hun bestaansmogelijkheden verloren hebben en zelfs duizenden kilometers verder hun heil moeten zoeken.

Ook NU, in 2025, is er weer een beweging naar Bethlehem, niet naar het Bethlehem achter de door Israël opgerichte muur in Palestina, maar naar de grote stad in Brazilië, die Belém, d.w.z. Bethlehem heet.

Naar dit Bethlehem, bewust gekozen bij de monding van de Amazone, de belangrijkste rivier in het  Amazone-gebied,  zullen binnenkort vele duizenden mensen heenreizen, vol verlangens, prognoses, idealen, goede moed en ook met opdrachten, reserves en zorgen, die zich allemaal op een of andere manier bekommeren om het veranderende klimaat en het vervuilende milieu - en de (negatieve) gevolgen daarvan voor zóveel vooral arme mensen.

Het gaat om de a.s. grote klimaat-bijeenkomst van de Verenigde Naties in Belém, van 10 tot 21 november, tien jaar na de historische bijeenkomst in Parijs, waar het Verdrag van Parijs 2015 is gesloten.

Déze mondiale bijeenkomst, met de technische naam COP30 (Conference of Parties 30) is ongetwijfeld van cruciale betekenis voor de nabije en verdere toekomst van "ons gemeenschappelijke huis", zoals paus Franciscus onze zo mooie, zo vruchtbare en nu zo bedreigde aarde noemde.

Tijdens deze klimaattop moeten overheden nieuwe stappen zetten om de klimaatcrisis te beperken en de doelstelling (van Parijs 2015) van maximaal 1,5 graden opwarming van het klimaat te halen. De conferentie is essentieel om wereldwijde afspraken te maken (want dáár gaat het om) en om hiervoor (veel betere) klimaatfinanciering voor de meest getroffenen te vinden. 

Besluiten van de COP komen tot stand op basis van consensus en gelden voor alle landen die lid zijn van de VN.

DE TWEE ZONES
In de zogenoemde BLAUWE ZONE vinden de formele onderhandelingen plaats. Hier worden de belangrijkste beslissingen en onderhandelingen over klimaatverandering besproken. 
Dit gedeelte is alleen toegankelijk voor gedelegeerden van lidstaten, waarnemers, VN-organisaties en geaccrediteerde maatschappelijke organisaties.

Daarnaast is er de grote GROENE ZONE. Daar komen zeer veel organisaties samen om initiatieven rond duurzaamheid - in de breedste betekenis van het woord - met elkaar te delen en om zo effectief te netwerken : elkaar helpen, want dat is buitengewoon belangrijk om de moed er in te houden en om steeds opnieuw tot creatieve vertalingen te komen van goede ideeën - in de niet zelden weerbarstige praktijk.

DE AGENDA
Het duizelt je als je ziet wat er allemaal op de agenda staat !
Hier de voornaamste punten:

* DE NATIONALE KLIMAATPLANNEN : landen zullen nieuwe en ambitieuze nationale klimaatplannen (moeten) presenteren, die dienen bij te dragen aan het globale doel van 1,5 graden Celcius.

* KLIMAATFINANCIERING: er moeten veel meer middelen komen om ontwikkelingslanden, die nauwelijks aandeel hebben aan de klimaatopwarming, maar er wel het meeste onder lijden, te helpen met tegenmaatregelen.
Daarmee hangt nauw samen:
*AANPASSING EN VEERKRACHT: Het vergroten van aanpassingen om gemeenschappen beter voor te bereiden op of te helpen bij het verwerken van de gevolgen van de klimaatverandering. B.v. hulp bij droogte of beveiliging tegen oceaanstijging.

* FOSSIELE BRANDSTOFFEN: Dit is een zeer heet hangijzer: Het gebruik van met name kolen, aardgas, aardolie, schaliegas en schalieolie moet snel verminderd worden en tegelijkertijd (omdat er nu eenmaal een toenemende behoefte aan energie is) het krachtig stimuleren van een rechtvaardige enertietransitie : het overgaan naar vormen van 'schone' energie, zoals zon, wind, water, aardwarmte, waterstof e.d.  De schone energie wordt geleidelijk aan wel goedkoper, maar de vervuilende brengt nog steeds veel meer geld op. Dit vraagt dus om gericht BELEID.

* RECHTVAARDIGHEID EN INCLUSIE: een rechtvaardige transitie, waarbij ook gender-gelijkheid (o.a. de rechten van vrouwen en meisjes), de rechten van inheemse bevolking en van andere kwetsbare gemeenschappen centraal staan. 

* TRANSPARANTIE EN VERANTWOORDELIJKHEID: 
Het controleren van de voortgang op de gemaakte afspraken én het versterken van de mechanismen voor het afleggen van verantwoording, staan hierbij centraal. 

* BESCHERMING VAN ECOSYSTEMEN: 
Brazilië, als gastland, zal specifieke aandacht vragen voor de bescherming van bossen en ecosystemen, die essentieel zijn voor het klimaatbeleid (b.v. de regenwouden Amazone, Borneo, Congo).

Een enorme hoeveelheid werk ! 
Het is overigens allemaal VOORTZETTING van waar al lang aan gewerkt wordt. Al die zaken zijn al jaren aan de orde, zeker na "Parijs 2015". 
Maar eigenlijk is al die inzet op wereld-niveau al begonnen in 1992 tijdens de  EARTH SUMMIT in Rio de Janeiro, óók in Brazilië. 
Toen kwam men wereldwijd bijeen uit zorg voor de klimaat- en milieu-ontwikkeling van onze aarde en de gevolgen daarvan voor ons mensen - en dat was alweer véle jaren ná de waarschuwing in 1972 door het rapport van de Club van Rome : GRENZEN AAN DE GROEI.

Deze zo lange ontwikkeling dreigt veel mensen te ontmoedigen. De nood is zó groot en de vooruitgang zó klein - zo lijkt het in ieder geval. Het feit dat president Trump van de Verenigde Staten (welke tot de grootste vervuilers behoren) het Verdrag van Parijs heeft opgezegd - en nu een zeer milieu-beschadigend beleid voert - is ook iets dat velen (ook in Amerika) zeer teleurstelt en ontmoedigt.
Overigens laten 'de Amerikanen' zich niet kennen en nemen er heel wat "lagere instanties" op eigen initiatief volop deel aan de green zone om 'van onderaf' toch te doen wat mogelijk is: gouverneurs, niet-gouvernementele organisaties, vertegenwoordigers van de religieuzen, enz. )  
Want al deze mensen zijn ervan overtuigd:

ONTMOEDIGING IS GÉÉN OPLOSSING.
 
Het is zeer verheugend dat er vanuit oprechte zorg wereldwijd een enorm aantal 'tegenbewegingen' gaande zijn: Tienduizenden voorbeelden van gemotiveerd doorzetten én vertrouwen. Niet alleen binnen de katholieke / christelijke gemeenschappen  maar ook binnen andere geloofsgemeenschappen en levensovertuigingen, zoals bij de Islam , het Judaïsme, het Hindoeïsme, de Bahaï beweging, het Boeddhisme, het Shintoïsme en zo voort. Sommige hebben zelfs een soort eigen 'Laudato Si' document, zoals de Islam: 

Binnen de katholieke wereld is sedert het verschijnen van de encycliek Laudato Si  een wereldwijde Laudato Si Beweging ontstaan, begrijpelijk zeer gestimuleerd door wijlen paus Franciscus. 
Onlangs hield deze Beweging nabij Rome een op COP30 gerichte voorbereidingsbijeenkomst met als thema : CREATING HOPE FOR CLIMATE JUSTICE.
Enkele belangrijke punten:

* PAUS LEO  bemoedigde de meer dan 500 vertegenwoordigers van organisaties, verbanden en groeperingen en benadrukte daarbij iets wat heel wezenlijk is om vol te houden en echt vruchtbaar te zijn, namelijk dat het altijd blijft gaan om twee zaken : onze spirituele overtuiging, onze innerlijke diepte én onze praktische inzet. Ze kunnen niet zonder elkaar: contemplatie én actie, actie én contemplatie: ze voeden én ze corrigeren elkaar.

* Daarnaast was een boeiende spreker de voormalige gouverneur van Californië,  Arnold Schwarzenegger, die vanuit zijn jarenlange inzet voor milieu sprak en heel geestig én zeer ter zake het vuurtje bij zijn gehoor verder aanblies.

Hij noemde paus Leo een ‘actieheld voor klimaat-rechtvaardigheid’. Met een glimlach leidde de paus de aandacht af van zichzelf en richtte hij die op de mensen die voor hem waren verzameld: “Er is inderdaad een actieheld onder ons – dat zijn jullie allemaal, die samenwerken om een verschil te maken.” En hij sloot af met een uitdaging die blijft weerklinken:
“God zal ons vragen of we de wereld die Hij heeft geschapen hebben gekoesterd en verzorgd, en of we voor onze broeders en zusters hebben gezorgd. Wat zal ons antwoord zijn?”

* Uitdagend was ook Marina Silva, de Braziliaanse minister van milieu, die een verhelderende analyse gaf van wat bij velen de morele hindernissen zijn voor klimaat-actie (wat goed is je daarvan bewust te zijn) en daarnaast bemoedigend beschreef hoeveel goeds er wél sedert vorige COP's al op vele terreinen gebeurd is, waarvan ik hier slechts één belangrijk punt noem: er is vastgelegd is in 2030 de hernieuwbare energie drie keer zo groot wordt gemaakt en dat de energie-efficiëntie minstens verdubbeld wordt. Dit lijken alleen technische zaken, maar die zijn in feite voor het klimaat van groot belang - en hebben al meetbare doorwerking in veel bedrijven en fabrieken wereldwijd.

* De voorzitter van de bisschoppenconferentie van Brazilië, kardinaal Jaime Spengler, benadrukte dat we, juist als gelovige en vertrouwende mensen, de moed moeten hebben om profetisch te zijn, niet moeten aarzelen dingen bij hun naam te noemen, niet bang moeten zijn voor tegenspraak, kritiek of cynisme en moedig moeten verder werken, individueel en vooral ook sámen. Dit is óns aandeel, de toekomst is aan onze Schepper. Hiermee resoneerde hij duidelijk met de woorden van paus Leo.

Beste lezer, dank voor het lezen tot hiertoe.

Zoals eerder opgemerkt, het bovenstaande, zowel de grote bijeenkomst in het Braziliaanse Bethlehem, als zo'n inspirerende ontmoeting in Italië, het zijn maar topjes (of toppen, als u wilt) van een bergmassief van inzet voor klimaat, milieu en de slachtoffers daarvan. Tegelijkertijd met óók de pijn, dat er zoveel méér gedaan zou kunnen worden.

Hoe dan ook, ik hoop dat het bovenstaande uw belangstelling en vertrouwen heeft vergroot en u kunt blijven meeleven én meedoen met die menselijke zorg voor ons "gemeenschappelijke huis" - die prachtige wereld, die ons mensen is toevertrouwd, en die Sint Franciscus bezong in zijn Zonnelied, dat met "Laudato Si, Signore .." opende.

Johan Muijtjens
oktober/november 2025

VEERKRACHT - WEG NAAR HEELHEID

 

VEERKRACHT is een van de prachtige vermogens van de natuur die gearmd gaat met groeikracht.
Veerkracht in de levende natuur is niet alleen telkens weer terugveren bij een 'schok', zoals de veren van een auto, maar een soort 'vooruit-veren' : een stap achteruit zetten om dan een iets grotere stap vooruit te zetten. Het is de dynamiek van een groeiproces. Die dynamiek werkt in talloze planten en dieren, ja wezenlijk in de hele natuur en daarom zeker ook bij ons mensen. Problemen, schokken, dagen uit tot 'eventjes terug', maar dan, vernieuwd, een stapje verder gaan. Via rust en 'versteviging' de weg vérder gaan naar volgroeidheid en heelheid.
De wijze natuur biedt ons een enorme rijkdom aan voorbeelden - ook van verschillende soorten veerkracht, waarvan we er hier slechts enkele kunnen noemen.

IN DE PLANTENWERELD
Enkele soorten veerkracht: fysiologisch, morfologisch, biochemisch en relationeel/coöperatief.

FYSIOLOGISCH :
Sommige planten sluiten hun huidmondjes bij droogte om waterverlies te beperken, verstevigen in die 'rusttijd' en groeien, als er weer vocht is, verder. Zo gaan bij cactussen en andere woestijnplanten de huidmondjes 's nachts open en sluiten die zich weer bij toenemend licht - en zo ook bij droge en vochtige perioden.


MORFOLOGISCH (vorm en beweging):

Cactussen vormen vaak ook een buffer: ze hebben dikke stengels en doorns om water vast te houden en verdamping te beperken - en overleven zo periodes van droogte - om, als er weer vocht is, open te gaan en vaak prachtig te bloeien.
Of, zoals bij zonnebloemen, die met bloemen en bladeren 'snelle' aangepaste bewegingen maken, om optimaal van het zonlicht gebruik te kunnen maken, wat nodig  voor de fotosynthese: het aanmaken van voedende suikers en het produceren van zuurstof.
Dit heliotropisme (bewegen naar de zon - en naar het licht in het algemeen) is iets van vrijwel alle planten, zij het minder opvallend en snel dan bij b.v. zonnebloemen. Alle planten hebben een innerlijke drang naar het licht - om te blijven leven én om verder te groeien naar voltooiing.

BIOCHEMISCH : 

Planten maken als verdediging een grote verscheidenheid beschermende stoffen aan om zich tegen hitte,  UV-straling, droogte en / of aanvallers te beschermen - en gaan gestaag verder met hun groei. Zo hebben bv. druiven, bessen, tomaten (afb.), appels, rode kool natuurlijke zonnefilters, die tevens beschadiging van het DNA tegengaan. In spinazie, wortelen, maïs en paprika wordt het fotosynthese apparaat tegen overmatige lichtenergie beschermd. Weer andere planten verspreiden beschermende geuren of prikkelende stoffen, zoals b.v. de brandnetel.
In feite heeft bijna iedere plantensoort zijn eigen mix van antioxidanten, foto-beschermende of afwerende stoffen, afhankelijk van de omgeving waarin ze groeien. 

ECOLOGISCH en 'RELATIONEEL': 

Veel planten vormen zaden, soms hele zaadbanken ondergronds, die lange tijd kunnen wachten tot de omstandigheden weer gunstig zijn, en groeien en ontwikkelen zich dan weer verder. 
Andere planten (b.v. grassen) ontwikkelen wortelstokken, waarin voedsel wordt opgeslagen, en waaraan groeipunten ontstaan, om later (bv. na begrazing of brand) weer 'snel' te kunnen groeien - én bloeien !

Dit gebeuren in de ondergrond is een buitengewoon rijk gebied, dat de laatste decennia grote aandacht heeft gekregen vanwege de 'sociale' kant ervan: zeer veel planten helpen elkaar, beschermen elkaar, waarschuwen elkaar bij gevaar. De wortelsystemen (de rhyzomen) zijn niet alleen met elkaar verweven maar hebben naast de fysieke steun en stabiliteit die ze geven aan de plant of boom ook levenbevorderende functies, in twee richtingen: de voedingstoffen uit de fotosynthese in de bladeren worden naar de wortels getransporteerd waar ze schimmels, algen, bacteriën voeden. En omgekeerd wordt water, o.a. door de capillaire werking, omhoog getransporteerd met daarin een veelheid aan specifieke (groei)stoffen, die de bacteriën, algen en schimmels 'als tegenprestatie' maken voor de plant / boom en haar bloemen en vruchten.

En, zoals gezegd, dit is niet alleen voor de individuele plant of boom, maar voor het grote netwerk van alle grote en kleine planten samen. Men heeft dit wel speels het Wood Wide Web genoemd, naar het www (world wide web) van het internet, om zo de vooral ondergrondse actieve relatie tussen bomen en andere planten, b.v.  in een bos, aan te duiden. Wonderlijk is ook dat er niet zelden zelfs van een zekere hiërarchie sprake is, waarbij b.v. "moederbomen" een speciale (leidende, beschermende) rol vervullen  binnen een bepaald ecosysteem - en dit óók tussen de verschillende soorten planten onderling. Een buitengewoon rijke vorm van onderlinge steun en samenwerking. Een gevarieerdheid en een samenwerking die een wezenlijke 'sleutel' vormen voor de veerkracht van een stuk natuur. Echte ecologische veerkracht !
[ Een bijzonder mooi boek hierover is dat van Peter Wohlleben : Het verborgen leven van bomen. Wat ze voelen, hoe ze communiceren. Ontdekkingen uit een onbekende wereld. ]


IN DE DIERENWERELD
Ook hier zijn er verschillende soorten veerkracht : gedragsmatig, fysiologisch, fenomenologisch, ecologisch, coöperatief, enz.

GEDRAG / MOBILITEIT

Veel vogels migreren (trekken) vaak duizenden kilometers om kou of voedseltekort te vermijden - om daarna weer terug te keren (vaak naar dezelfde broedplaats) om zich te vermenigvuldigen, verder te groeien en op de langere duur als soort te evolueren.
Bekende voorbeelden zijn de trekkende zwaluwen en ganzen, maar er zijn tientallen andere soorten migranten,  zoals de nachtegaal, de tuinfluiter, de spreeuw, de witte ooievaar, enz.
Naast deze 'extreme' mobiliteit is er, voor alle dieren, altijd al de lokale mobiliteit die hun extra mogelijkheden biedt om voedsel te zoeken, te nestelen, te paren, enz. waarbij die typische veerkrachtige beweging (even terug en dan verder vooruit) vaak een wezenlijk kenmerk is.

FYSIOLOGISCH: 

Sommige dieren houden een winterslaap of een zomerslaap om energie te besparen bij extreme kou of hitte (ook hitte vraagt veel energie om koel te blijven) - om daarna weer te ontwaken en voort te leven en zich verder te ontwikkelen.
Bekende voorbeelden zijn egels, vleermuizen en hamsters (afb.), die in winterslaap (hibernatie) gaan om energie te besparen bij kou en voedselschaarste. Hun hartslag en ademhaling vertragen en hun lichaamstemperatuur daalt sterk, zodat ze maanden kunnen overleven zonder te eten en / of door alleen heel 'voorzichtig' de aangelegde vetreserves te gebruiken. Dat 'overwinteren' zie je ook bij reptielen en amfibieën, zoals slangen en schildpadden, die zich vaak ingraven in de modder onder water.
Weer anders is het bij sommige insecten: die overwinteren als ei of gaan, zoals het lieveheersbeestje, in groepen bij elkaar zitten én vertragen hun lichaamsfuncties.  

Interessant vind ik ook dat bij bepaalde beren, zoals de zwarte en de bruine beer, diep in hun warme hol, de vrouwtjes jongen tijdens hun winterslaap / slaperigheid, wat natuurlijk enorm energie-efficiënt is.
 

De zomerslaap (estivatie) is wat minder bekend, maar komt ook veel voor, zoals b.v. bij het vogelbekdier (afb.), grondeekhoorns, padden en kikkers.
Huisjesslakken voorkomen in de zomerwarmte uitdroging door de opening van hun huisje te sluiten. Ze gaan dan in zomerrust of diapause, waarmee ze het droge en hete seizoen overleven.

Een 'tussenvorm' is de winterrust van b.v. dassen, eekhoorns en de al genoemde beren, die wel hun lichaamstemperatuur kunnen laten dalen, maar toch tussendoor wakker worden om te eten, zoals de eekhoorn, die van tijd tot tijd zijn wintervoorraad aanspreekt.

AANPASSING VAN UITERLIJK (fenomenologisch)

Veel zoogdieren ontwikkelen een dikke windervacht, die ze in het voorjaar weer verliezen, om 'verfrist' verder te leven en te groeien. Andere verwisselen van kleur, zoals b.v. de sneeuwhaas (afb.) die van bruin naar wit verandert in de winter en daardoor minder opvalt voor roofdieren: een vorm van dynamische en beschermende mimicry.
Een heel andere oplossing om droogte en voedseltekort te overkomen zien we bij  kamelen, die weken zonder water en met weinig voedsel kunnen door vet en vocht op te slaan (in hun bulten en elders) en hun lichaamstemperatuur te reguleren.

ECOLOGISCH: 

Dieren passen hun voedselkeuze aan of zoeken steun en bescherming door te leven in groepen om zo hun overlevingskansen te vergroten.
Die aanpassing van voedselkeuze en omgeving zien we b.v. bij de zalm (afb.), die zich in zijn verschillende levensfasen aanpast aan zout en zoet water door tegen de sterke stroom van ('zoete') rivieren in te zwemmen om daar te paaien - en dan later weer het zoute zeewater op te zoeken.
Herten schakelen 'moeiteloos' over naar bast en twijgen wanneer gras en kruiden schaars zijn in de winter.


SAMENWERKING  (coöperatief) :


Net als bij planten, die door samenwerking overleven en groeien, veerkrachtig zijn en evolueren, zien we dit ook veelvuldig bij dieren. Een van de meest sprekende voorbeelden zijn wel de mieren, die in wonderlijke en creatieve samenwerking  voedsel weten te vinden (zie afb.) en dit in hun kolonies systematisch opbergen, Bovendien, door een uitgekiende taakverdeling en strategie, beschermen en verdedigen ze zich tegen extern gevaar.

De hogere termieten leggen voedselvoorraden aan via het eten en omzetten van  vormen van cellulose (hout, papier, gras e.d.) en door het kweken van  schimmeltuinen: schimmels laten groeien op plantaardig materiaal, die als (eiwitrijk) voedsel dienen. En ook hier, net als bij mieren, is er een opvallende taakverdeling die hun leven, overleven en verdere ontwikkeling ten goede komt. Ook weer vormen van veerkracht, die ontwikkeld zijn binnen de eigen context en mogelijkheden.

Naast deze 'kleine' dieren zijn er die vele vormen van samenleven en samenwerking, die we gemakkelijk kunnen waarnemen, zoals bij (families van) olifanten, (roedels van) wolven, samen jagende leeuwen, dolfijnen en orka's die samen jagen, maar ook bij runderen, honden, stokstaartjes, apen en giraffen. Het zijn allemaal dieren die door onderlinge steun de "uitdagingen van het leven" aankunnen, weerbaar zijn en verder kunnen groeien en ontwikkelen.

BIJ DE VISSEN EN DE VOGELS :
Natuurlijk zijn vogels en vissen ook dieren, maar zij verschillen toch in veel opzichten van de landdieren, inclusief de reptielen en de amfibieën. 
Vissen en vooral vogels zijn heel sterk in samen-doen, leven in gemeenschap, waardoor ze extra veerkrachtig zijn en, zich aanpassend aan veranderende situaties ook verder evolueren.

VISSEN zijn, in het algemeen, sociale dieren. Het is bekend hoe ze samen hun voedselbronnen verdedigen en daartoe zelfs met andere soorten coalities vormen. Ze communiceren via visuele, akoestische en chemische signalen en door gedrag. Ze houden vaak krachtige hiërarchieën in stand. Er zijn al genoeg voorbeelden van hoe ze snel van elkaar kunnen leren, b.v. om voedsel te vinden of een vijand te onderkennen. Zo waarschuwt b.v. de tandbaars (afb.) door trillen zijn collega's voor een verborgen prooi. Ook komt mutualisme voor: het verlenen van diensten aan elkaar, zoals b.v. elkaar reinigen.
Allemaal voorbeelden van hoe ze te midden van allerlei 'problemen' flexibel en creatief blijven, ook nieuwe strategieën ontwikkelen, en zo grote veerkracht en voortgaande ontwikkeling vertonen.

VOGELS zijn wat dit betreft wellicht nog sprekender. Zij hebben veel manieren om te communiceren en samen te leven - waardoor hun overleving, hun veerkracht en zo hun toekomst en ontwikkeling bevorderd worden.

Mussen, papegaaien, flamingo's (afb.), kraaien en zangvogels, zoals lijsters en merels, zijn slechts enkele van de ontelbare voorbeelden. Hun grote intelligentie blijkt op vele manieren: 
* groepsvorming, wat helpt bij bescherming tegen roofdieren en bij het navigeren bij het trekken, 
* communicatie via geluiden, lichaamstaal, kleuren, zowel om elkaar te (her)kennen alsook om te waarschuwen tegen gevaar, te informeren over voedsel en van elkaar strategieën en aanpassingen aan nieuwe situaties te leren.
* samenwerking bij het zoeken naar voedsel, bij nestkeuze, bij  het (op)voeden van jongen en het delen van voedsel (voor de jongen), bij bescherming tegen gevaar en bij oefening in tactieken.
* heterogeniteit : het actief gebruik maken van verschillende kwaliteiten en mogelijkheden, door samenwerking met andere vogels van verschillende soorten.
* organisatie, taakverdeling (b.v. bij aanval en verdediging of het verwerven van voedsel), met een onderlinge hiërarchie, met duidelijke leiders en volgers, om zo optimaal te functioneren.

EN - LAST BUT NOT LEAST - BIJ ONS MENSEN ?
Na al het voorgaande is overduidelijk hoezeer de natuur ons leert veerkrachtig te zijn en naar grotere heelheid en voltooiing toe te groeien.
Zonder volledig te willen zijn noem ik enkele punten:

* Verbondenheid en samenwerking :Onze menselijke veerkracht vergroten we door samenwerking, door relaties en verbondenheid. Dit is in het gewone leven van enorm belang. Zoek steun bij elkaar, probeer niet je problemen op je eentje op te lossen.

* Heterogeniteit: Daarbij ook, zoals b.v. de vogels en zoveel andere dieren (en ook planten) ons leren, open te staan voor de kracht heterogeniteit: het waarderen en bewust 'benutten' van onderlinge verschillen. De natuur leert ons steeds opnieuw dat monocultures extra kwetsbaar zijn. Dus ; laat je leren en helpen door mensen die een andere achtergrond hebben of een andere visie hebben. Niet gemakkelijk, maar wel vaak een sleutel voor een échte uitweg.

* Langzame variabelen : De hele natuur leert ons ook aandacht te hebben voor wat we 'langzame variabelen' noemen: Oog hebben voor en vertrouwen hebben in ontwikkelingen die onopvallend en langzaam gaan, maar die op de duur veel effectiever zijn dan kortstondige gebeurtenissen en zgn. snelle veranderingen of oplossingen, de zgn. quick fits. Heb geduld, laat zaken groeien, vertrouw op de diepere en zogenaamde zachte levenskrachten.


* Blijven leren: Een ander punt is de bereidheid om te blijven leren, open te blijven staan voor nieuwe benaderingen en inzichten, omdat bestaande informatie en ideeën vaak snel verouderen en omdat meegroeien nodig is om contact te houden met het léven, om zó veerkrachtig te blijven.


* Het grotere geheel : Wat vaak ook zéér helpt om veerkrachtig te blijven is oog te hebben voor het grote(re) geheel en de ontwikkelingen waar we vaak middenin zitten (en daardoor soms moeilijk te zien zijn). 
Wat zijn de echte waarden en doelen in ons leven ? Je geloofsovertuiging of je levensovertuiging : die kunnen ons een krachtig vertrouwen geven en zijn datgene wat ook op de langere termijn steun geeft.

* Bewustzijn :Er wordt steeds meer bekend over bewustzijn bij dieren, hun emoties, hun vreugde en pijn, hun doelgerichtheid. We noemen dit vaak instinct en beschouwen dat dan als een soort (automatisch) mechanisme - "verschillend van ons mensen". Voortgaand onderzoek nuanceert dit steeds meer en breidt de begrippen uit. Door nadenken, afstand nemen, langdurige reflectie kan ons bewustzijn groeien, kan ons zelfbesef zich verdiepen, kunnen we meer leren van onze ervaringen, begrijpen we meer wat ons eigenlijk motiveert - en worden zo steeds meer toegerust tot die weerbaarheid die ons doet groeien en tot steeds grotere heelheid en voltooiing brengt.

Beste lezen, dank voor het lezen tot hiertoe.

Ik hoop dat al die dynamiek in de hele natuur - waar wij wezenlijk deel van uitmaken - je sterkt in het vertrouwen dat wij goede bronnen hebben om weerbaar te blijven en naar grotere heelheid te groeien.
Moge ons allen dat vertrouwen, die energie en die voltooiing geschonken worden! 

Johan Muijtjens
oktober 2025 

DE GENEZENDE KRACHT VAN SCHOONHEID

 

 DE SCHOONHEID VAN DE AARDE

Wie nadenkt over de schoonheid van de aarde, vindt reserves aan kracht die net zo lang meegaan als het leven zelf. ( Rachel Carson )

Op 1 september begint het jaarlijkse Seizoen van de Schepping. Voor sommigen (velen?) is dat méér een tijd om te worstelen met al het negatieve dat we horen over milieu, natuur, klimaat enz. dan om onze prachtige Schepping te vieren, er voor te danken, je erdoor te laten inspireren.
Ik herken dat zelf heel intens. Ook ik worstel met die twee kanten.
Geïnspireerd door wat Rachel Carson hierboven schrijft wil ik nu toch en met vertrouwen en ook vréugde wat dieper nadenken over een van die mysteries, die mij zo intrigeren: WAAROM IS ER ZOVEEL MOOIS dat wij mensen zelfs vaak nooit zien en dat er al werkelijk miljoenen, ja miljarden jaren is : in de zogenaamd levenloze natuur, in de plantenwereld, in de dierenwereld en bij ons mensen ? De hele kosmos is er vol van ! Het is onbegrijpelijk... !

PURE EXTRAVAGANTIE
"Waarom al die weelderige kleuren, ragfijne vleugels, zijdezachte bloemblaadjes?

Waarom regenboogkleurige watervallen die neerstorten in diepe, kronkelende rivieren die verdwijnen in de plooien van prachtige bergen? Koele bossen met vederachtige varens aan de voet van torenhoge bomen, vol met het vrolijke gezang van vogels? Waarom 'ruisende' golven van graslanden, vol met bloemen, tjirpende krekels, hoog vliegende weidevogels? Woestijnen verlicht door lichtgevende cactusbloemen, de roep van raven, het gezang van coyotes? Waarom wolken in vuur en vlam door de ondergaande zon?" schreef de grote natuurliefhebster Betty Crawford. 


Het makkelijke, rationele antwoord is misschien: omdat we onze zintuigen en ons bewustzijn hebben ontwikkeld om dit alles mooi te vinden. Maar, kun je dan toch vragen: waarom zó ongelooflijk uitgebreid en gevarieerd? We hadden ons toch ook kunnen ontwikkelen om een veel saaiere wereld bevredigend te vinden? Bijen en kolibries hadden zich toch kunnen ontwikkelen om een planeet vol (alleen) witte bloemen te bestuiven? Vlinders en vogels hebben hun schitterende juweelkleuren toch niet nodig om te vliegen of voedsel te vinden? Pauwen en kalkoenen hadden rustigere manieren kunnen bedenken om een partner aan te trekken - denken we. Het is juist die pure extravagantie van dit alles, de 'buitensporigheid', die het zo mysterieus maakt. 

SCHOONHEID ALS KRACHT        
Volgens kosmoloog Brian Swimme is schoonheid een aspect van die universele kracht die wij aantrekkingskracht noemen. Schoonheid als aantrekkingskracht. Ja, dat herkennen we wel in ons dagelijkse leven. Het mooie trekt aan. Maar is schoonheid eigenlijk niet iets veel fundamentelers ? Ook in de wereld die wij niet zien is er namelijk ongelooflijk veel schoonheid. 

Het was schoonheid en harmonie, aldus natuurkundigen, die als één van de eerste krachten zich manifesteerden toen de grote aantrekkingskracht van de zwaartekracht de pasgeboren atomen van het universum samenbracht om de eerste sterren te vormen. Vervolgens voelden de sterren zelf de aantrekkingskracht op elkaar toen ze samenkwamen in de melkwegstelsels, zoals onze eigen Melkweg - die we op een heldere nacht zo kunnen bewonderen. 
Tussen al die sterren zwierf stof, dat zich verzamelde  tot planeten waar omheen soms ook weer manen ontstonden. Een onvoorstelbaar groots proces, hier in een paar woorden samengevat. En dan te weten dat het daar niet bij bleef, maar dat één van de acht planeten om onze zon, onze aarde, zich tot die prachtige 'blauwe planeet' ontwikkelde, vol van dynamiek en leven.

EN DAN DE ZON EN DE AARDE ..
Er is daarbij een 'levenslange' band tussen de zon en de aarde ontstaan. De zon was er 'iets' eerder (een half miljard jaren ongeveer!) maar toen kon ze haar volle licht en warmte ook aan die relatief kleine, jonge aarde aanbieden - dus nu al ruim vier miljard jaren. Die lange relatie leidde na heel veel tussenstappen tot het ontstaan van léven, een ongelooflijk intiem gebeuren zou je kunnen zeggen: Van uiterst kleine, minuscule plantjes tot steeds 

 grotere planten. 

Dan komt dat verbazingwekkende moment waarop levende wezens ontdekken hoe ze het chlorofylmolecuul (met name in bladgroen) kunnen maken. Dit chlorofyl reageert op het licht van de zon in een rijke resonantie, gaat als het ware meetrillen met de verschillende kleuren van het zonlicht - zonder enig geweld, gewoon heel weldadig, zoals wij zonlicht óók heel weldadig kunnen ervaren. Door dit zeer complexe molecuul te creëren bonden planten zichzelf en de hele aarde aan de zon in een steeds intiemere relatie. Door dat bladgroen waren ze namelijk in staat om vanuit het overvloedig aanwezige kooldioxide, samen met water, nu zuurstof in de atmosfeer te brengen en energieke suikers voor de groei van de planten - waardoor steeds complexer en verblindend mooi leven kon ontstaan.
 
AANTREKKINGSKRACHT WERKT SCHEPPEND
Dat zijn een paar 'grote' voorbeelden hoe aantrekking, verleiding mag je zeggen, niet ergens stopt, maar blijft dóórgaan, niet méér van hetzelfde, klonen zouden wij zeggen, maar creatief: nieuwe dingen scheppend. En dat gaat ook nu nog steeds door. Niet alleen in het groot (in het universum) maar ook in het klein en zelfs in het héél kleine.

In die 'tussenmaat', waarin wij mensen zitten, weten we heel goed hoe schoonheid, harmonie, intimiteit, complexiteit enz. ons áántrekken. We kennen dat natuurlijk in de onderlinge relaties van mensen en in de vruchtbaarheid daarvan: niet alleen in nieuw fysiek leven, kleine kinderen, hoe ongelooflijk belangrijk ook, maar óók in vriendschap, in zorg voor elkaar, in trouwe dienstbaarheid.

Het zelfde speelt ook in zoveel ándere vormen van creativiteit, nieuwsgierigheid, onderzoek en die blijvende verbazing over wat zich allemaal aan ons voordoet, ook in onze samenleving. Er zit diep in ons een onweerstaanbaar scheppingsinstinct. We zijn als mensen (en zo in de hele werkelijkheid) spontaan, van binnen uit, gericht op schoonheid, verbondenheid, harmonie, samenspel en samenwerking. We zijn, ja alles is, zoals een theoloog schreef, gezegend vanaf het begin.
We zien dat in de hele dierenwereld (waar wij mensen toch eigenlijk ook toe behoren): veel vormen van betrokkenheid, ja intimiteit zelfs, en ook b.v. van nieuwsgierigheid, van organiseren en ordenen, schoonheid scheppen. Denk b.v. aan intimiteit tussen paarden en ook kleinere dieren, aan het prachtig bouwen van nesten, het zorgen voor pasgeborenen, en werkelijk ontélbare voorbeelden meer...

WE WORDEN GETRANSPONEERD
Als je naar dat alles kijkt of luistert en erover nadenkt voel je dat je hele wezen daarop reageert. Het reageert op de ervaring van de schoonheid, de harmonie, de creativiteit, het stralende leven.

Dit natuurlijke proces van aantrekkingskracht, die vormen voortbrengt in grote creativiteit, die uitgroeit tot schoonheid en intimiteit  - of hoe je je dit wonderlijke proces ook probeert voor te stellen - heeft een aarde, een levende wereld van onbeschrijfelijke schoonheid voortgebracht. Stel je maar eens voor dat je door een veld met wilde bloemen loopt. Of door een microscoop naar de structuur van een schelp kijkt. Of dat je de ingewikkelde wiskundige taal ontdekt die het universum beheerst. Of, natuurlijk, de schoonheid van een jong kind of een ander (jong) levend wezen dat ons diep ráákt.
Op zulke momenten, inderdaad, reageert ons hele wezen op de kracht van schoonheid. Ons hart gaat open. Onze energie stijgt. We voelen ons levend, verbonden, opgewonden. We worden als het ware getransporteerd, overgebracht naar een andere wereld. We gaan over een drempel heen, naar een rijk waar zorgen worden gerelativeerd en de verwarringen van het dagelijks leven wat tot rust komen. Een andere wereld die toch éven werkelijk is als die vaak zo routinematige dagelijkse werkelijkheid. Schoonheid en creativiteit zijn even werkelijk, maar vragen wél dat je je ervoor opent. Het vraagt dat je je bewust lós maakt van wat je op dat moment bezighoudt en in zijn greep heeft.

EVOLUTIE WEKT ONTZAG
Zoals gezegd: Als je de tijd en de rust neemt om je te laten áánraken door schoonheid, harmonie of creativiteit, dan erváár je hoe weldadig dat is. In het licht van de vele uitdagingen van het bestaan geeft dat je weer reden om van het leven te houden. Op onze goede momenten erváren we dat duidelijk. En wat misschien nog meer verbaast: schoonheid ging ons al eeuwen en eeuwen voor ! Die schoonheid, harmonie en creativiteit zijn er al vanaf het allereerste begin van ons universum, je kunt dat niet diep genoeg beseffen.

Misschien zou je wel mogen zeggen, dat de kosmos een manier wilde vinden om 'na te denken' over alle schoonheid die hij had gecreëerd, en hij daarom uiteindelijk tot óns, denkende, voelende, kijkende, verlangende, intiem liefhebbende ménsen heeft geëvolueerd. Wat een prachtige gedachte en een hulde aan de Schepper, die dit leven-minnende vermogen vanaf de eerste oorsprong al in de hele schepping heeft gelegd ! Dit is overigens lang betwijfeld, omdat de aarde ook door meerdere grote crises is gegaan (denk alleen maar aan de vijf grote extincties, het uitsterven van bijna alle leven), maar grote geleerden, kosmologen, astronomen, kunnen tegenwoordig niet anders dan concluderen, bij nog alle open vragen, dat deze fundamentele gerichtheid op (zich steeds verder ontwikkelend) léven er werkelijk moet zijn - tot hun verbazing en verwondering! 
Daar mogen wij ons, gewone mensen, dan van harte bij aansluiten.
 
DAT IS ALLEMAAL HEEL MOOI ...  
  
Maar ondertussen brandt het Amazonewoud, zodat we sojabonen kunnen verbouwen om varkens te voeren. Of om ruimte vrij te maken voor veeboeren om rundvlees te leveren voor fastfood-hamburgers. Of om olie te boren om onze onverzadigbare honger naar consumptiegoederen te stillen... enzovoort, enzovoort. De kranten staan er vol van.
En wat doen wij mensen elkáár aan !

Je vraagt je in gemoede af:
Hoe hebben wij, omringd door zoveel schoonheid, harmonie en creativiteit, een geschiedenis van zoveel wreedheid, verwaarlozing en onverschilligheid kunnen creëren? Dat is dat ánder mysterie, waar velen, ook ik, mee worstelen. 
Onze ziel, ons hart, ons hele innerlijk verlangt naar de schoonheid, harmonie en creativiteit die wij zo van binnenuit kennen. Toch zijn onze gedachten en onze daden zo gemakkelijk op het oppervlakkige en kortstondige gericht. We vervuilen onze leefomgeving en slagen er niet in onze kinderen te voeden en te beschermen. We voeren oorlog om land en grondstoffen. We sluiten families op die vluchten voor het gevaar dat ons beleid heeft veroorzaakt. We verbranden de longen en de voedingsstoffen van onze planeet...

TOCH ONS OPENEN VOOR SCHOONHEID ?

Is er in het licht van deze verwoesting nog ruimte om na te denken over en ons te openen voor de waarde, de kracht, het genezend vermogen van  schoonheid? Op onze goede momenten weten we dat we dat zeker moeten doen en er ruimte voor moeten maken, misschien zelfs véél ruimte. Dat genezend effect haalt ons uit onszelf, brengt ons weer tot echt, blij en begeesterd léven, keer op keer. Ons openen voor schoonheid, tijd nemen om daarvan te genieten, geeft ons kracht om het gewicht van teleurstelling, verdriet en woede te dragen en ons te richten op herstel. 

Schoonheid is geen oppervlakkige aantrekkingskracht. De ultieme schoonheid van bloemen ligt niet in hoe mooi ze zijn, d.w.z. hoe mooi wij ze vinden. Ze bestonden namelijk al zeker 160 miljoen jaar vóórdat wij mensen kwamen om ervan te genieten. Hun grote kracht ligt in wat het universum van hen wilde, niet in wat wij willen.

Het zijn kosmische wezens, molecuul voor molecuul gesmeed uit sterrenstof en de grondstoffen van onze aarde. Ze laten, net als zoveel andere voortbrengselen van de evolutie, als het ware de ziel van de aarde uit de grond onder onze voeten tevoorschijn komen  - eenvoudiger kan het niet, zou je kunnen zeggen. Ook zij, net als ál het andere leven, zijn gevormd door relaties en voor relaties. Ze zijn zeer bedreven in het áángaan daarvan: met de grond die hen voedt, met de lucht die ze inademen, met het zonlicht dat ze omzetten in voeding, met de planten en dieren om hen heen. En dan hebben we het dus alleen nog maar over bloemen ...

In feite is de héle natuur, vanaf subatomair niveau tot de allergrootste eenheden in onze kosmos, aangelegd op  relaties, op samenwerking, op verbinding, op dynamiek.

RELATIES - DAAR GAAT HET OM
Relaties, die door schoonheid, harmonie en creativiteit gekenmerkt worden. Diepe schoonheid, die met goedheid samengaat. Die trekken ons diepste innerlijk naar zich toe, in banden van intimiteit en liefde. 
Waarom zijn we vaak zo 'kapot' van het nieuws ? We zijn zo diep teleurgesteld omdat we voelen hoe diepgaande relaties dag na dag worden verbroken. Dat doet ons pijn.
Het is waar dat we aan onze industriële samenleving veel te danken hebben, maar ze leidt er jammer genoeg ook vaak toe dat verbinding, harmonie, het mooie, misbruikt worden en zelfs vernietigd - wat doorwerkt tot in onze menselijke relaties, op kleine en op grote schaal. Toch blijven we, als we de rust en de tijd nemen, ervaren dat dit zo ingaat tegen de goede aantrekkingskracht, de harmonie, de creativiteit, de schoonheid waar ons hart naar hunkert. 

De diepgaande én bemoedigende les van schoonheid, harmonie en creativiteit ligt in de gezonde energie die ze in ons mensen steeds weer op gang brengen. Dat is echt geen theorie. Dat erváren we als we ons bewust bewegen in de richting van datgene wat ons aantrekt, ons verbindt, ons rust geeft, wat we mooi vinden. We ervaren dat we veranderen, ontspannen, groeien, genézen, dat er nieuw licht en vreugde in ons leven komen. 

DE GENEZENDE KRACHT VAN SCHOONHEID en harmonie en creativiteit en ... Hoezeer gun ik u, lezer, deze ervaring ! Dan is er alle reden om het Seizoen van de Schepping echt te vieren en te beleven, óók als een geschenk !

Geniet tenslotte nog maar even van deze drie prachtige fractals: een frisse broccoli, een ontplooiende varen en  een spiraliserende cactus:

[ Een fractal is een geometrische vorm die een oneindig complex patroon vertoont, waarbij dezelfde vorm of hetzelfde patroon zich op verschillende schaalniveaus steeds weer herhaalt, een eigenschap die bekend staat als zelfgelijkvormigheid. Fractals komen zeer veel voor doorheen de hele natuur. ]

Johan Muijtjens
eind augustus 2025