HIER ZIJN WIJ ! : DE FIERE STERREN
Een paar wonderlijke zinnen uit het bijbelboek Baruch:
"Alle sterren stralen verheugd, elk vanaf zijn eigen plek.
De Schepper roept - en zij zeggen "Hier zijn wij !"
Vol vreugde stralen ze voor Hem die hen schiep."
Het scenario dat Baruch oproept is een poëtische uitdrukking van de relatie tussen de schepping en haar Schepper in het beeld van de sterren. Die zijn verheugd en strálen als dank voor hun bestaan. De scheppende Geest van God, die wij al kennen uit het eerste scheppingsverhaal in de Bijbel, gaat altijd vóórt het bestaan te geven aan heel de Schepping, die daar als het ware van harte JA op zegt ...
Wij zijn niet gewend zó naar de hele werkelijkheid te kijken.
De natuurwetenschap kijkt heel anders.
Als ze het bij voorbeeld over de sterren heeft, spreekt ze over grote wolken van atomen en moleculen, die zich verdichten, die zich zelfs zózeer verdichten dat er nieuwe processen ontstaan waaruit die enorme energie en straling van iedere ster voortkomen.
Het blijft ook nu natuurlijk heel indrukwekkend, dat is zeker, maar het is toch een heel andere manier van benaderen : het is óók waar - en tegelijk heel anders.
De boven aangehaalde profeet Baruch wist natuurlijk (bijna) niets van al die enorme evolutionaire processen in het ontstaan en de ontwikkeling van het heelal. Maar hij voelt en beseft dat er wel degelijk een positieve relatie bestaat tussen de Schepper en zijn hele schepping. Niet zomaar een relatie in het algemeen, maar werkelijk een betrekking met elk onderdeel van dit immense geheel. En nog wel een positieve relatie, een liefde, geen vluchtige romantische liefde, maar liefde in de echte zin: het verlangen naar en de inzet voor het werkelijk góede voor de ander - zoals dat ook tussen ons mensen geldt.
Wij, mensen in de twintigste en eenentwintigste eeuw, zijn bijzonder gezegend met wat onderzoek en zich steeds uitbreidende kennis ons allemaal te bieden hebben. Met al die grotere kennis hebben we nu nog veel méér reden om vol verwondering te zijn. Zo kregen we een paar jaar geleden nog een heel bijzondere inkijk in die enorme wereld erbij:
Na een reis van meer dan een miljoen kilometers door de kosmos, dus heel ver buiten de atmosfeer van de aarde (die altijd nog een storend effect heeft), richtte deze ongelooflijk krachtige telescoop zijn lens op een stukje hemel ter grootte van een zandkorrel die je op armlengte afstand houdt. Het is een minuscuul stipje in het zo uitgestrekte universum. De foto onthulde duizenden sterrenstelsels, waaronder de zwakste objecten die ooit zijn waargenomen. Gezien de snelheid waarmee licht zich voortbeweegt, liet deze foto ons terugkijken in de tijd, naar het universum "kort na" het ontstaan ervan, 13,8 miljard jaar geleden. Daar waren ze, deze oude sterrenstelsels, nu voor de allereerste keer door mensen waargenomen ! Sommige waren slechts lichtpuntjes, andere bolvormige clusters, weer andere wervelend in hun kenmerkende spiraaldans als gracieuze ballerina's. En dan nog die langwerpige glinsterende strepen door de zwaartekracht...
Neem even de tijd om de foto hierboven eens met je ogen te ‘strelen’....
In het begin van de twintigste eeuw, te midden van voortdurende wetenschappelijke controverse over dit onderwerp, leerden we op school of later, dat ons eigen spiraalvormige sterrenstelsel, de Melkweg, al enorm groot is en uit miljarden sterren bestaat. Binnen dat grote geheel draait de planeet Aarde rond één van de middelgrote sterren, onze zon, die zich aan de buitenste arm van de spiraal bevindt.
In korte tijd ontdekten we in de loop van de eeuw dat er miljarden (!) andere sterrenstelsels zijn, elk met miljarden (!) sterren en hun planeten. Voor ons begrip en ons gevoel kunnen we daar totaal niet bij. Het is totaal onvoorstelbaar en ook gevoelsmatig niet te bevatten.
En dat hoorden we alweer jaren geleden ...
NU laat de Webb-telescoop ons zien dat er nog veel méér sterrenstelsels bestaan, alleen al op slechts één klein plekje aan het firmament van het universum. Vermenigvuldig dat maar eens ! Hoeveel sterrenstelsels zijn er in totaal in het universum? Toen die vraag aan een NASA-wetenschapper gesteld werd, werd deze even stil. Hij kon zijn verwondering niet verbergen: “Nu is het aantal onbeperkt..” zei hij aarzelend. Zijn keuze van dit woord verbaasde velen. “Onbeperkt!” ? Dit grenst aan het oneindige...
Normaal gesproken denken wetenschappers, die zich toeleggen op nauwkeurige observatie en gegevensanalyse, niet dat er iets in de natuurlijke wereld is dat niet meetbaar is... Maar in ieder geval: voorlopig is het aantal sterren en hun groeperingen (veel) groter dan we kúnnen tellen. Alles gaat ons vér te boven en onze verbazing en verwondering blijven groeien.
Deze beelden tonen ons de ongelooflijke vruchtbaarheid en creativiteit van de natuur: miljarden sterrenstelsels, triljoenen sterren en ontelbare planeten: een grenzeloos rijk van mogelijkheden dat door een lang, groot en complex evolutionair proces sinds 13 miljard jaar ontstaan is.
Wat voor God heeft zo'n universum geschapen doorhéén dit ongelooflijke evolutionaire proces, met al zijn ups en downs, met alle vernietigingen (extincties) en nieuwe 'geboorten', waarvan wij mensen nu het niet te bevatten 'resultaat' zien of liever: gaan bevroeden ... Het is om heel stil van te worden...
Dat overkwam ook Job, waarvan de ervaringen in het bijbelboek Job worden beschreven.
"Vraag het aan de sterrenstelsels !" zegt God tegen een sprakeloze Job, die in al zijn ellende niets meer begrijpt van het waarom en hoe van zijn leven en zijn lijden. Kijk naar de onbegrijpelijke grootsheid van de Schepper van spiraalnevels, melkwegen, onbeperkt in aantal, kijk naar de ordening van de planten en de dieren, de bergen en de rivieren en zoveel meer ... En Job wordt alleen maar stil...
Tweeduizend jaar geleden schreef de apostel Paulus aan de mensen in Rome: “Uit de grootsheid en de schoonheid van de geschapen dingen wordt, bij analogie, hun oorspronkelijke schepper gezien” (Rom. 1:20). Paulus zegt zoiets als: Net zoals de Bijbel (de verzameling van geschriften) door de eeuwen heen een rijke bron van inzicht in het heilige mysterie van God is, zo is er ook nog een ándere bijbel: HET BOEK van de NATUUR dat óók God openbaart.
Nog meer dan voor de mensen in de tijd van Paulus wordt voor ons, mensen van nú, dit Boek van de Natuur een bron van verlichting, van inzicht, van verwondering, ja zelfs van gebed ...
De Schepper-Geest woont in de héle schepping. Op haar beurt weerspiegelt de schepping de Schepper van al deze schoonheid en grootsheid. De hele schepping, van de grote kosmos tot onze eigen wereld met ontelbare soorten planten en dieren en zoveel creativiteit is eigenlijk óók een bijbel, een bron van kennis, van verwondering én van vertrouwen.
Voor mij is de uitnodiging van deze tijd: Laten we leren om elk van die twee Boeken te lezen door de lens van het andere: Bekijk de hemel en de aarde met een religieuze geest - en laat alles wat de natuurlijke wereld ons toeroept ons verstaan van de Bijbel verdiepen. Deze twee Boeken lezen in elkáárs licht. Wij, in deze tijd, krijgen deze prachtige en zo vruchtbare mogelijkheid !
We maken ons tegenwoordig terecht heel veel zorgen over onze wereld en over het lot van al het plantaardige, dierlijke en menselijke leven. Laten we daarbij echter de moed hebben om ons óók open te blijven stellen voor die onvoorstelbare grootsheid, schoonheid en goedheid in en om ons heen - en te blijven vertrouwen óók op de trouw van de liefhebbende Schepper, die alles omvat en draagt, en die ons bij onze inzet niet in de steek laat.
Laten we daarom óók luisteren naar die miljarden schepselen die vol enthousiasme dankbaar en fier roepen: HIER ZIJN WIJ !
Johan Muijtjensfebruari 2026
