RESONANTIE

 RESONANTIE :

Wie kent niet het prachtige geluid van een viool?  
Of de wonderlijke klank van een handpan ?
Of de heldere en doordringende klank van een xylofoon ? Of de rijkdom van een orgel ? 

Bij al deze en talloze andere instrumenten is het de resonantie, het meeklinken in de klankruimtes, die het geluid versterkt. En dat niet alleen: het geluid wordt ook verrijkt door de toegevoegde boven- en ondertonen. 

RESONANTIE is, net als VEERKRACHT, een van die boeiende eigenschappen van de natuur, die het waard zijn er eens bij stil te staan. Ze hebben ons mensen meer te zeggen dan we vermoeden.
Resonantie komt overal voor: niet alleen in de 'dode' natuur : hout, metaal, lucht, zoals b.v. bij de handpan, maar óók in de levende natuur, bij planten, bij dieren, en zo ook bij ons mensen. Denk maar aan onze spraak en zang.

Bij al die vormen van resonantie gaat het om ruimten, groot of klein, die een zogenoemde  eigentrilling hebben: een specifieke frequentie waarbij trilling (van de lucht of van iets anders - of zelfs van ons gemoed) krachtig wordt versterkt én verrijkt. 

Resonantie is altijd een soort samenspel, er zijn altijd twee 'partijen'. Dat zien we al bij de handpan: de speler brengt het metaal in trilling en door de speciale vorm van het instrument trilt de lucht extra sterk: beide zijn nodig: de tik van de hand én de lucht in de ruimte die re-soneert. Niet geweld of kracht maar de juiste afstemming brengt het goede én ruimere resultaat voort. Dit is wezenlijk voor resonantie.

RESONANTIE IN ONS LEVEN

Het hoofdthema in deze weblog is NATUURWIJSHEID: de intelligentie, sensitiviteit, veerkracht,  volharding, creativiteit, resonantie van alles wat ons in zo'n overvloed door de natuur wordt aangeboden. Voor veel daarvan is het  hoogtepunt, zij het niet altijd het maximum, hoe die rijkdom aan wijsheid in ons mensen gestalte krijgt. En dit keer dan RESONANTIE.

Zo ook bij ons mensen: als we zorgvuldig afstemmen kunnen er bijzondere dingen gebeuren. Dan 'vermenigvuldigt' zich iets. Bij inspelen op elkaar is het resultaat méér dan de som van de delen. Dit wordt ook wel synergie genoemd.
Dit is een diep gegeven, dat we in de hele natuur zien. In zal, als toegift, daarvan een aantal interessante voorbeelden laten zien. Maar hier allereerst de grote betekenis van resonantie voor ons mensen.

DRIE GROTE TERREINEN VAN AFSTEMMING

* Allereerst : AFSTEMMEN OP JEZELF, op je lichaam, je feitelijke gezondheid en je fysieke en psychische behoeften, op je mogelijkheden en je beperkingen, op je talenten en je zwakheden. Dat betekent luisteren naar jezelf in al je aspecten. Niets forceren, maar zorgvuldig omgaan en méégaan met je groei, aanvaarden wat kan en niet kan. Het zijn allemaal vormen van wijs omgaan met jezelf en je mogelijkheden en beperkingen. Juist daarin schuilt geen begrenzing, maar ontstaat vaak ruimte: telkens opnieuw blijkt er dan méér mogelijk dan je in eerste instantie verwacht.
 
Dit is allesbehalve passief:  Werkelijk gehoor-geven vraagt niet alleen geduld, begrip, vertrouwen, maar evenzeer initiatief, creativiteit, spanning, uitdaging, óók bij ziekte, zwakte en momenten van  onmacht. Blijven zoeken naar goede afstemming/resonantie heeft een duidelijke meerwaarde: je ZIET meer: andere mogelijkheden, andere kanten; je HOORT meer: een andere stem, een onverwacht signaal, een nieuw appèl; je VOELT meer: een andere beleving of een diepere emotie. Dán openbaart zich het geheim van het méér, het geheim van de 'vermenigvuldigende' resonantie.

* Vervolgens je AFSTEMMEN OP JE OMGEVING, op je kleinere en grotere context: familiaal,  professioneel, cultureel, economisch, maatschappelijk, spiritueel, religieus. Het zijn de vele verbanden waarin je (samen)leeft en waarin je niet alleen gééft maar vaak nog meer ontvángt - niet alleen wanneer je oud of ziek bent, maar ook wanner je 'volop kunt meedoen'. Ook dán wordt je veel aangereikt.
Beslissend is de manier waarop je ja-zegt: afstemmend, dankbaar en open,  je láten aanspreken - of juist het tegengestelde: wanneer angst of luiheid of onverschilligheid je doen sluiten. Dan verstomt de resonantie en verworden  soepelheid en creativiteit tot hardheid en starheid.

* Het derde terrein of de derde dimensie is het afstemmen op / het resoneren met 'HET HOGERE' : een werkelijkheid waarmee we enerzijds wezenlijk verbonden zijn, maar die ons anderzijds volledig te boven gaat en waarover we geen controle hebben. Dit kan zich uiten in uiteenlopende ervaringen zoals ontmoetingen met de natuur, momenten van existentiële inzichten, intense religieuze gevoelens of spirituele ervaringen. Ook diepe fysieke, psychische of geestelijke pijn kan ons hiermee confronteren evenals de ervaring van het kwaad in zijn uiterste vorm. Ook ervaringen van het numineuze, bijna-dood-ervaringen of de ervaring van belangeloze liefde. 

Deze ervaringen overlappen elkaar soms, ze kunnen elkaar verrijken, maar ze zijn beslist niet altijd 'aangenaam'. Ze overkómen ons, of misschien durven we zelfs te zeggen: ze worden ons geschónken. Je moet ze niet zóeken, zeggen mystici, maar als ze je deel worden mág je er dankbaar voor (proberen te) zijn.

DOORHEEN DE HELE WERKELIJKHEID

In die derde dimensie gaat het om resonantie die in feite álles draagt wat we eerder bespraken. De hele natuur en zelfs de hele werkelijkheid berust fundamenteel op resonantie. Dit inzicht wordt ondersteund door de kwantumfysica, die laat zien dat álle relaties, tot in de  kleinste deeltjes, een resonantie-karakter hebben. En vanaf dat elementaire niveau ontwikkelt zich in miljarden stadia wat wij het 'hogere' leven noemen: steeds nieuwe en rijkere afstemmingen, die uiteindelijk de gestalte van liefde aannemen. Dáárin mogen we, naar mijn mening, zeggen dat de natuur haar hoogste vruchtbaarheid en bestemming bereikt.

WOORDEN VAN JEZUS

Voor mij hoor ik die resonantie-kracht ook in de woorden van Jezus : Waar twee of meer in mijn naam verenigd zijn, ben Ik in hun midden. Of in de variant : Waar twee of meer iets in mijn naam vragen zullen ze het verkrijgen. Die afstemming van wil en verlangen scheppen precies de ruimte waarin de scheppende, leven-gevende Geest effectief is. Waar dé levenskracht-bij-uitstek resoneert. 
Mag ik die Geest de grote Resonator noemen ? 
Mag ik de hele schepping zien als hét beeld van liefdevolle Resonantie ?
Ja, mag ik, in deze tijd van Kerstmis, van het vieren van de mens-wording van God in Jezus van Nazareth, dit misschien wel de uiterste vorm van resonantie tussen God en ons mensen noemen ?

LIEFDE als de hoogste vorm van resonantie - hoe wonderlijk !

DE WIJSHEID VAN DE HELE NATUUR
Daarom hier nog enkele voorbeelden: uit de materiële natuur, de plantenwereld en die van de dieren.

De XYLOFOON : de specifieke trillingen in de stukken hout van verschillende lengde worden versterkt door de aangepaste grootte van de open kalebassen. Lagere tonen resoneren in grotere, hogere in kleinere klankruimten. Elke ruimte heeft haar eigenfrequentie, die men proefondervindelijk ontdekt.

Een ander voorbeeld is de PANFLUIT. Daarbij hangen de tonen af van de lengte van de buizen: elk versterkt een bepaalde frequentie. Het geluid is daardoor sterker en mooier dan alleen de 'blaas' van de speler.

Zo hebben ook sommige holle bomen hun eigen 'dreun' bij een bepaalde windrichting of windkracht: 
bomen zingen, trillen of brommen : de wind resoneert en fluit in de holten, die door rotting of insectenvraat ontstaan zijn. Holle bomen worden wel eens natuurlijke orgelpijpen genoemd.

En wat vind u van polyfone WATERVALLEN : holten in de rotsen zijn van verschillende grootte en klinken ook vaak heel verschillend.
In het klein kom je dit tegen bij het ruisen van een beekje: een aangename verzameling van tonen, die rustgevend werken. Wat prachtig !

Een laatste voorbeeld zijn KARSTGROTTEN, die hun eigen orgeltonen hebben. Als je in zo'n grot zingt hoor je plotseling dat bepaalde tonen versterkt worden. Je krijgt een soort 'begeleiding' !
En lage tonen dragen verder dan hoge tonen, zodat het 'gedreun' honderden meters verder nog goed te horen is.

 

* POLLEN-EXPLOSIE in bloemen: Sommige bloemen gebruiken plotselinge mechanische resonantie om pollen te verspreiden. Wanneer een insect of de wind een blad of helmknop precies op de juiste manier raakt, ontstaat er een specifieke trilling die pollen 'losgooit'. Dat komt voor bij speciale bloeiers, waaronder berken, elzen en hazelaars (afb.).

 
*De SAPSTROOM in de schors van bomen. Soms kun je met goede oren of gevoelige apparatuur de sapstroom in een schors horen : een laag gebrom door de resonantie in de vaten en holten, terwijl de energie van de sapstroom zelf (natuurlijk) maar heel gering is. De kleine ruimten versterken echter het zachte geluid.
Interessant is dat voor biologen aan dat geluid (waar, hoe het verloopt, hoe sterk het is, de tijd wanneer het vooral plaatsheeft, enz.) veel af te lezen is over de gezondheid of de ziekte van een boom of van een gedeelte ervan. Het 'mooie' uiterlijk van een boom kan soms heel bedrieglijk zijn.

* De VENUSVLIEGENVAL is ook een mooi voorbeeld van resonantie. Deze plant is een voorbeeld van vleesetende planten, die selectief op trilling reageren. Alleen bij een bepáálde trilling 'weet' de plant dat ze zich moet sluiten. Regen doet haar niet sluiten. Maar door een aanraking van de haren (b.v. door een insect) ontstaat resonantie in de eigenfrequentie en die zegt als het ware: 'snel sluiten !'.
En inderdaad: het vangmechanisme is supersnel: het is een van de snelst bekende bewegingen in het plantenrijk met een duur van slechts 100 milliseconden. Ongelooflijk !

 

* FLUITENDE VOGELS, zoals deze spotvogel, zijn misschien wel de meest opvallende vormen van resonantie in de natuur: Hoe kan zo'n klein beestje zo'n geluid maken ? Niet door heel hard te 'blazen', maar door effectief gebruik te maken van verschillende specifieke resonantieruimten, m.n. in de botten. Daardoor wordt de typische zang krachtig versterkt en krijgt die ook zijn heel eigen kleur, die vogelkenners meteen herkennen. Het is het principe van de goed gestemde fluit en eigenlijk van alle blaasinstrumenten.

*  KIKKERS kunnen er ook wat van! Zij gebruiken hun keelblaas als resonator en zo hoor je deze bescheiden diertjes al op grote afstand.
Dat geldt misschien nog meer voor KEVERS en CICADEN, die speciale platen hebben die op een bepaalde frequentie trillen en daardoor hun geluid enorm versterken (soms zelf tot meer dan 100 dB ). Iedereen kent wel dat sterke en intrigerende geluid van krekels in de avond. En de nog kleinere cicaden doen niet over de krekels onder.

* Dan zijn er de vogels die NATUURLIJKE KLANKRUIMTES  zoeken en slim gebruiken: zij zingen in holen zodat de ruimte hun typische zang resoneert en daardoor luider klinkt. Voorbeelden van die slimmeriken zijn de winterkoning en de merel.

VLEERMUIZEN zijn beroemd om hun gebruik van resonantie. Ze gebruiken het vrijwel allemaal. Bij sommige soorten, zoals bij de bladkneusvleermuis, zorgt de neusstructuur ervoor dat uitgezonden echolocatie-geluiden in speciale frequenties (die voor mensen onhoorbaar zijn) versterkt worden door de natuurlijke resonantie in die botstructuren. Zij gebruiken het Dopplereffect om afstanden te meten - en zij deden dat dus al miljoenen jaren vóórdat de mensen dit effect ontdekten en gingen gebruiken, zoals bij voorbeeld bij radar.

HET MENSELIJK LICHAAM laat ons ook resonantie horen in ons spreken en zingen - en schreeuwen ! 
Wat mij daarbij treft is dat goede zangers helemaal niet 'hard' zingen als ze veel geluid maken : zij gebruiken de natuurlijke holten in hun hoofd bij 'kopstem' en ook borst- en buikruimte voor de 'warmere' tonen. Het betrekkelijk geringe geluid van de stembanden (afb.) wordt vele malen versterkt én het krijgt de voor die persoon specifieke klankkleur, waaraan een zangeres of zanger vaak meteen te herkennen is.

VAN XYLOFOON TOT MENSELIJKE STEM EN VERDER ...

Uiteindelijk komen we weer terug bij ons uitgangspunt: Resonantie, zorgvuldige afstemming, als het geheim van goede, leven-gevende relaties - allereerst met onszelf en van daaruit met je medemensen en tenslotte met datgene wat ons te boven gaat en dat, wonderlijk genoeg, alles draagt. De hele natuur, van heel klein tot heel groot, wijst ons in die richting: zoek resonantie ! Wat een wijsheid en wat een appèl, die ons in scheppende liefde geschonken worden !

Johan Muijtjens
Kerstmis 2025